https://norgeskirkerno.seriadev.net/w/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=AnneMartaNorges Kirker - Brukerbidrag [nb]2026-04-10T09:28:09ZBrukerbidragMediaWiki 1.43.0https://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Kinsarvik_kyrkje&diff=38614Kinsarvik kyrkje2018-12-07T12:50:06Z<p>AnneMarta: /* Portalar og dører */</p>
<hr />
<div>{{Infobox ka-kirke<br />
| UTM_DESC = 23 UTM sone 33 (EUREF89/WGS84)<br />
| UTM_EAST = 254044<br />
| UTM_NORTH = 6596535<br />
| lat = 60° 22′ 34,65″ N<br />
| lng = 6° 43′ 19,16″ Ø<br />
| kirkeid = 123100101<br />
| kommune = Ullensvang kommune<br />
| fylke = Hordaland fylke<br />
| spchar = '繅'‽<br />
| fellesråd = Ullensvang kyrkjelege fellesråd<br />
| latlng = 60.376293,6.721989<br />
| mapscomplete = <display_points>60.376293,6.721989|||File:cross_icon.png</display_points><br />
| sknr = 02040101<br />
| bisp = Bjørgvin bispedømme<br />
| prosti = Hardanger og Voss<br />
| bygningsgruppe = Kirke etter kirkeloven (§ 17)<br />
| vernestatus = Automatisk fredet (før 1650)<br />
}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
<br />
Kinsarvik ligg i ei bukt som opnar seg mot nordvest på vestsida nord i Sørfjorden i Hardanger. Her ligg kyrkjestaden på flata ned mot fjorden og med elva, som fører vatn frå Husedalen og Grytingsdalen ut i fjorden, som nabo. Kyrkjestaden låg sentralt og verna til for skipsfarten og kyrkja var ei av dei fire hovudkyrkjene i Hordaland. Arkeologisk arbeid i kyrkja kring 1961 kunne påvisa ei tidlegare trekyrkje som stod innafor murane i skipet på dagens kyrkje.<ref> Christie 1961</ref> Trekyrkja vart truleg oppført alt på 1000-talet.<br />
<br />
===Bygningen===<br />
Kyrkja er ei steinkyrkje utan tårn, oppført rundt 1200 (1150-1250) i normannisk-romansk stil. Første gongen ho er nemnd i dei skriftlege kjeldene er i 1298. Prest i Kinsarvik nemnd i DN II, 49 – DN III, 89 – DN 31, 436, 474 og fleire stader. – DN V 36, 37 – Bergens Kalvskinn 79a, 81b, seinast 1433.<ref> Rygh s. 457</ref><br />
<br />
Skipet er oppført først, så koret der langmurane dekkar sidevindauga i den opphavlege austmuren i skipet. Skipet er rektangulært, koret nærast kvadratisk og noko lægre enn skipet. Både kor og skip har bratte saltak. Etter segna skal kyrkja vera oppført av skottar.<ref> Brosjyre</ref><br />
<br />
I 1686 vart følgjande utvendes mål gjevne i synfaringsnotatar: Skipet var 36 alner x 27 alner. Koret 17 alner x 16 alner. Høgda på murane i skipet var 18 alner. Det vart notert at grunnmuren hadde sokke og at det var sprekker i murane både i skipet og i koret. Skadene vart vølte i 1887-1890. Då vart det også sett inn nye vindauge. I 1653/55 vart det nemnt eit stegehus på nordsida og sameleis eit pulpitur. I 1640 var det oppført ein klokkestøpul av tømmer.<ref> Notat i NKs arkiv</ref><br />
<br />
Ved synfaring av kyrkja i 1721 vart kyrkja omtalt som ei ”Schiøn stoer muuredt Kirche foruden Taarn, med eet Lidet Tømmer Waabenhuus og eet Stie-Huus paa Nordre Siide, Det Søre Kirchetag er tægt med Pander, og det Nordre med Bord, mens Coret er over alt Pandetægt”. Måla på kyrkja vart då oppgjevne som følgjer: ”Kirchen er 36 al. lang og 25 allen Bred, Coret er 17 al. langt og Ligesaa Bredt, Waabenhuuset 5 al langt og 5 ½ al. Bredt.”<ref> Synfaring 1721</ref><br />
<br />
Kyrkja gjennomgjekk ei omfattande restaurering 1880 under leiing av arkitekt Christian Christie. Mykje av det nyare inventaret vart då teke vekk, og ein freista å gje bygningen eit mellomaldersk preg.<ref> Notat i NKs arkiv</ref><br />
<br />
I 1969 vart kyrkja restaurert på nytt, denne gongen ved arkitekt Håkon Christie. Målet for denne restaureringa var å skapa eit vent kyrkjerom med røter attover i tida.<br />
<br />
Kyrkja sine mål er no: Skipet 17 m. x 11,70 m, koret: 8,10 m x 7 m. Veggene i skipet er 8,30 m høge. Våpenhuset er 2,80 m x 4,10 m. Eit avpanelt sakristi aust i koret er 2,80 m x 1,85 m. Kyrkja har 400 sitjeplassar.<br />
<br />
====Murane====<br />
Ved synfaringa i 1661-65 var det store sprekker i muren fleire stader, mellom anna var det tre sprekker i ”det vestre brøst”. Dette skulle avhjelpast "ved forstandige muremestere".<br />
<br />
Frå 1687 og utetter vart det lagt inn bjelkar med muranker øvst ved murane i skipet og koret.<br />
<br />
Også tidleg på 1800-talet fortel dei skriftlege kjeldene om store problem med murverket. I visitasmeldinga frå 1822 heiter det såleis at ”En hoved mangel som nu altmere tiltager er en brøst i kirkemurens vestlige brøst lige øverst fra klokke-vinduet ned ad disuden 2de sprækker i hiørnerne af samme bryst, som kiedeligen udvide sig. Ja hele same mur truer med at falde ned”.<br />
<br />
Ved restaureringa rundt 1960 var det også djupe sprekker i vestmuren og det vart lagt inn ein h-bjelke av jarn festa med jarnanker på tvers av kyrkja i vest, over gallerigolvet. Også no er det sprekker i muren, om ikkje så djupe. Tilstanden er rapportert av NDR.<ref> NDR 6/2001</ref><br />
<br />
Gavlmurane har vore lægre, og dei er i dag førte opp att i den høgda ein rekna med at dei hadde i mellomalderen. Innvendes står gavlmurane i skipet upussa. Til dels skifrige steinheller ligg i murlivet, med mykje bruk av pinningar mellom steinane. Murane er avtrappa i gavlane innvendes.<br />
<br />
Som forsterking er murane avstiva oppe ved hjelp av anker og bjelkar i lengde- og breidderetning både i skip og kor. Muren i vest er 1,8 m tjukk og elles i skipet 1,4 m.<ref> Brosjyre</ref> Murane har spor innvendes etter ulike endringar, særleg i området ved korbogen og skiljet mellom kor og skip. Austgavlen i koret er pussa innvendes over loftet, det tydar på at det her ikkje har vore flatt loft tidlegare, men at det kan ha vore ein høgre himling eller open takstol.<br />
<br />
====Portalar og dører====<br />
Skipet har portalar i vest, nord og sør. Koret har portal i sør. Alle dørene var etter visitasmelding september 1824 ”denne sommer forsvarligen vendte udad”. Portalane har nyare dører med nytt smijarnsbeslag, fløydør i vestportalen, elles enkle dører.<br />
<br />
Christie skriv følgjande om portalane:<sup> </sup><ref> Christie 1961 s. 74</ref><br />
<br />
<blockquote>Portalene hadde fått utadslående dører i flukt med indre murliv i 1880. I vestportalen er dørplasseringen beholdt, mens dørene i de øvrige portalene er flyttet ut til det opprinnelige anslaget. Overlyset over dørene er kledd igjen, og dørenes oljede ytterside er tjærebredd.</blockquote><br />
<br />
Vestportalen er breiare enn dei andre portalane i kyrkja. Den ytre opninga er rundboga og forma i kleberstein. Innafor døra har portalsteinane rette sider, utvendes skrår dei inn mot portalen. Muren mellom ytre og indre murliv er rundboga og sidene skrår inn mot portalopninga i ytre murliv. Portalen er tildels innbygd med treverk og er til dels vanskeleg tilgjengeleg. Utvendes er vangane i portalen rette med ressess i hjørnet. I ressessen er uthoggen ein meir enn 3/4 pillar med rund base med ein stor og to mindre vulstar på sørsida av døropninga, på norsida er det tre mindre vulstar. Oppe er pillarane avslutta med waterleaf-kapitel. Basen for den ornamenterte kleberbogen ligg tilsides for kapitela. Bogen har høge hundetenner mellom to vulstar og ytst ei rad dobbelt tannsnittsornament.<br />
<br />
Nordportalen i skipet har rundboga og rett gjennomgåande portalopning. Innvendes har portalen rette hjørne med kleberstein, også i rundbogen. I ytre murliv har klebersteinane døranslag på innsida. Utvendes har heile opninga rette hjørne utvendes og døranslag innvendes. Dekkbogen kviler på kvadrar som stikk ut frå murlivet. Bogen ar høge hundetenner mellom vulstar, ytst dekt av ei smal list. Over portalen er det sett inn i muren ein kross av kleber, forma som flettverk.<br />
<br />
Sørportalen i skipet er også rundboga og rett gjennomgåande med kleberhjørne i ytre og indre murliv. Portalen vart attmurt tidleg på 1700-talet og er sidan opna att: ”Igien muret en unødig dør paa kirchens söre side og for kirchens mørkheds skyld indsat i øverste del 2 vinduer”.<ref> Rekneskap 1711-13</ref> Utvendes har portalen rette vangar med ein liten fas i hjørnet opp til 1-2 steinar under vederlagssteinane for bogen. Her er det ein liten ressess i hjørna som kan ha samband med dei endringane som har skjedd ved portalen. Konsollane for bogen har ei form som, saman med krossane over portalande nord og sør i skipet, skil seg frå steinornamentikken elles i kyrkja.<ref> Christie 1961</ref> Dette kan vera eldre enn den ståande kyrkja. Portalen har dekkboge av tre rundstavar. Kross over portalen, utskoren i eine sida på ein kleberstein som er sett inn i murlivet. Krossen er likearma med fure i krossarmane og tallerkforma krossarmsendar med nedsenkt midtparti, nedre krossarm held fram nedetter i ein tapp, som ein prosesjonskross.<br />
<br />
Sørportalen i koret. Utvendes har vangane ¾ rundstavar i hjørna, flankerte av halve rundstavar på kvar side. Dette profilet følgjer også bogen rundt. Som base og kapitel er dei same tre ledda skrådde utetter med ein smal vulst over og under. Dekkbogen har eit tilsvarande profil, men med ei list ytst.<br />
<br />
Mellom lofta over skipet og koret er det ei lita firkanta opning, som må ha gått ut i friluft før koret vart bygt. Opninga er plassert nord for midtaksen og har kleberinnfatning mot aust.<br />
<br />
Korbogen er rundboga og rett gjennomgåande. Rundbogen er noko skeiv, brattare og høgst på sørsida. Vangane har ressessar i hjørna mot skipet. I ressessene er det festemerke, to hol på kvar side, begge i øvre halvdel. Ressessane kan ha vore tenkte for pillarar. Base for vangane og vederlag for bogen er av kleber og har mest same profil, men omvendt. Profilet knekker om hjørna både mot kor og skip.Baseprofilet ligg 38 cm over noverande golv, og markerer overgangen mellom vange og noko breiare base. Profilet har ein brei fas som tenderer mot å vera konkav, under denne ein kjøl flankert av små sprang og loddrett avslutting. Vederlagssteinane har ei rad med hundetenner i staden for kjøl. I vestre del av bogen er det i omlag to meters høgd spor i vangane som har vore tolka som eit lektoriegolv.<br />
<br />
Repositorier. Aust i koret er det repositorier på nordsida i austmuren og aust i nordmuren. Det er også eit lite repositorium på vestmuren i koret, nord for korbogen i om lag to meters høgde. I tillegg nemner Bendixen eit repositorium ”i skibets søndre veg, tæt ved koret og langt nede paa muren [...] der havde vært lukket med dør."<ref> Bendixen 1904-13 s. 519</ref><br />
<br />
====Korskiljet====<br />
Partiet om lag 2 m vestover frå austmuren i skipet har hatt ulikt inventar som no er vekke. Bendixen registrerte restar av dette i 1880, mellom anna var sidealtaret i sør framleis på plass som underlag for preikestolen og delar av eit ciborium som har dekt dette altaret.<ref> Bendixen 1904-13, s. 520</ref> Delar av materialet finst framleis på loftet i kyrkja. Christie tenkjer seg ein kombinasjon av ciborier på sidene som i Eidfjord og eit sentralt lektorium som har vorte erstatta med lektoriepreikestol på 1600-talet. Han gjer også greie for funn i grunnen ved utgravinga.<ref> Christie 1961 s. 92 f.</ref> Situasjonen har truleg endra seg fleire gonger, både i samband med at koret vart bygt til og seinare.<br />
<br />
====Vindauge====<br />
Vindauga i Kinsarvik kyrkje sit i ytre murliv, etter måten høgt i murane. Dei fleste er rundboga. Innvends har vindauga skrå smiger og avtrappa sålbenk.<br />
<br />
Kinsarvik kyrkje har to vindauge på kvar side av skipet, i tillegg eit lite, rundt vindauge i sørmuren over preikestolen. I vestgavlen i skipet er det ei rundboga opning, som eit vindauge, men opninga kan ha vore nytta som luke for innlasting til loftet slik vi finn det i fleire steinkyrkjer frå mellomalderen. Mellom kor og skip er det eit vindauge over korbogen som no fungerer som ei opning mellom dei to bygningsdelane, men som må ha gått ut i friluft før koret vart oppført. Over dette vindauget, på loftet, er det ei firkanta opning i muren. I tillegg har muren hatt eitt vindauge på kvar side av korbogen. Desse er blokkerte av langmurane i koret. Kyrkja må opphavleg ha vore bygt utan særleg kortilbygg eller med eit mykje mindre kor eller ein apside. Ved restaureringa og utgravinga i 1960 vart det ikkje funne spor etter noko slikt kor. Dette kan skuldast at området var omrota av gravleggingar.<ref> Christie 1961</ref> I koret er det eitt vindauge på kvar side og to i austmuren. Det neste i austmuren er større enn vindauga elles i kyrkja. Det øvste vindauget i austmuren er lite og står i gavlmuren over loftet.<br />
<br />
Rekneskapane fortel fleire gonger om arbeid ved vindauga. Det viktigaste som er rapportert er at ”Paa den nordre side i chorit er muren udbrødt for lyssetz schyld till it fuldkommen vindue, derfor med ald tillfang af steen, kalch, sand och vand at kiøre till, steen och gruss at oprydde, stillinger at flytte och murmesterens med kalchslagernes och andre arbeyderis løn och korst tillsammen 14 Rdr.” I tillegg er det betalt for 500 murstein, to lester kalk, og eit nytt vindage med ramme.<ref> Rekneskapar 1693-95</ref> Vindauget på nordsida av koret er såleis sekundært og frå slutten av 1600-talet.<br />
<br />
Christie fortel at sålbenkene i vindauga var glatte då dei starta restaureringsarbeida rundt 1960, men at Ola Seter påviste den originale avtrappinga og at denne då vart gjennomført. Som i Eidfjord var det også i Kinsarvik kring 1870 lagt inn skjemmande lyssjakter frå vindauge i takflatene, gjennom himlingen og ned i kyrkja. Her var det tre slike sjakter på kvar side i kyrkja.<ref> Visitasmelding 1871</ref> Lyssjaktene vart fjerna i samband med restaureinga i 1960.<ref> Christie 1961 s. 74</ref><br />
<br />
Det store vindauget aust i skipet har kleberkvadrar i innerhjørna og kanskje opphavleg nedtrappa sålbenk i fire steg. Vindauget har firedelt vindauge i ei ramme, vidare er glaset delt i småruter med bly. Utvendes er vindaugsopninga spissboga med fas. Blyglaset i vindauget vart funne på loftet og sett inn att ved restaureringsarbeida i 1960.<ref> Christie 1961, s. 74</ref><br />
<br />
Vindauget sør i koret er mindre, elles tilsvarande, men det har ikkje synlege kvadrar innvendes. Utvendes er det rundboga med fas.<br />
<br />
Vindauget over korbogen er rundboga og kleberinnfatta med fas på austsida.<br />
<br />
Vindauget nord i koret er sekundært. Innvendes har det glatt sålbenk. Det har ei ramme delt i to og igjen oppdelt ved sprosser. Utvendes har vindauget ein avflata rundboge, truleg innfatta med teglstein og pussa.<br />
<br />
Opninga vest i skipet er rundboga med fas i kleberen utvendes. På nordsida av skipet er begge vindauga rundboga med fas i klebersteinane.<br />
<br />
Vindauget søraust i skipet er rundboga med fas i kleberhjørna utvendes, medan vindauget vest i sørveggen har kløverbladsboge med fas.<br />
<br />
Den runde gluggen øvst i sørmuren i aust kan ha vore der for å kasta lys på krusifikset i eller over korbogen. Det har konisk, sirkelrund smig som skrår litt ned og mot aust innover.<br />
<br />
====Golv og fundament====<br />
Så langt attende som vi kan følgja kyrkja gjennom dei skriftlege kjeldene, har ho hatt bordgolv som har trent jamnleg tilsyn og vedlikehald. I 1653-55 vart golvet i skipet lagt nytt.<ref> Rekneskapen</ref> Tidleg på 1800-talet melde visitasmeldingane om omfattande skader på golvet, særleg i benkeradene. Ved meldinga i 1859 er det påpeikt at golvet i koret ligg for lågt, ettersom det då låg i same plan som golvet i skipet.<br />
<br />
Ved restaureringa kring 1880 fekk kyrkja også nytt golv. Mykje av dette golvet vart lagt attende på tidlegare stad i samband med restaureringa i 1961, men på nytt undergolv. Delar av golvet, t d det aust i koret, er eldre. Opplysningane som H. Christie gjev (sjå nedafor) kan tyda på at det har vore eit nivåskilje i golvet omlag to meter vest for austmuren i skipet. Han kommenterer ikkje om dette eventuelt kan ha samband med sidealtar og ein tidlegare korfunksjon.<br />
<br />
Golvet har no breie bord av furu. Golvhøgda er den same i kor og skip. Lengst aust i skipet er eit frådelt "sakristi". Her ligg golvet eit steg høgre enn elles i kyrkja. I overgangen ligg ein, truleg oppattbrukt, bjelke. Golvet aust i koret er festa til golvbjelkar med trenaglar og ligg på tvers. Golvet i skipet og vest i koret ligg på langs, er festa med spikar og virkar også elles nyare. Våpenhuset har skifergolv med store heller. Christie har elles utfyllande opplysningar om golvet.<ref> Christie 1961, s. 78</ref><br />
<br />
Fundamentet av stein vart undersøkt i samband med arbeida i 1960. Desse viser også at kor og skip høyrer til to ulike byggefasar: "Videre har utgravingene klargjort at skibets fundamenter er lagt uten forbindelse med korets, som er dårligere utført." Samstundes vart terrenget på sørsida av kyrkja gjort om lag ein fot lægre slik at det kom i nivå med botnhellene i portalan og mursokkelen vart synleg.<ref> Christie 1961, s. 71</ref><br />
<br />
====Tak====<br />
Tidleg på 1600-talet hadde kyrkja eit enkelt sutak på sperrer, tekt med spon på delar av kyrkja. I 1630-32 er det bokført utgifter til oppbygging av den ”halue part aff lofft kierkenn” med sperrer og bindingar og 15 ½ tylft bord til sutak og det nye sutaktet på begge sider av kyrkja er tjørebredd med 5 1/5 tønne tjøre, medan det er brukt 6 tønner til ”di gamell spaan paa lofftt kirken”. Arbeid med sponlegging på kortaket er nemnt i 1642-44. I 1645-47 vart det også utført omfattande vedlikehaldsarbeid med utskifting av noko av sperre- og bindingsverket og 26 tylfter bord. Ved synfaringa 1661-65 var det lagt eit nytt sutak over heile nordsida av kyrkjeskipet. Det er meldt at det også burde leggjast nytt tak ”offuer ald Kirchen och Chorit paa dend søndre side, effterdi der er ichon It Enkelt tag. Desse arbeida er gjort greie for i rekneskapane. I 1662-64 vart nordsida av kyrkjetaket heilt utskift, mest 70 tylfter bord, og i 1665-67 fekk sørsida av ”Hoffuit kirchen” nytt sutak ”huortil er forbrugt 75 ½ tylt gode all bord”.<ref> Rekneskapane</ref><br />
<br />
Overgangen frå spontak/tretak til eit tretak dekt med hardare materiale har teke tid. I første omgang vart det rundt 1690 lagt helletak på sørsida av koret:<br />
<br />
Effter probstens sluttede contract om at legge it steentag af helder paa chorit, huorfor er belofuit naar det er fuldferdiget udi alt 85 Rdr af huilchen summa nu den halfuepart nemblig 42 Rdr prætenderis, menn som samme halfue tag thuivlles saa forsvarlig som contracten melder at være forferdiget, beroer med betalingen till arbeidet blifuer effter contracten befunden i alle maader at være forsvarlig fuldferdiget.<ref> Rekneskap 1690-92</ref><br />
<br />
I 1693-5 var det lagt tretak på nordsida av koret og steintak på sørsida av koret, i 1696-98 vart det lagt tretak på sørsida av skipet. I 1702-04 vart sørsida av taket over skipet og nordsida av taket over koret tjørebredd ”samt vaabenhuset, stiehuset och stierne”. Då hadde ein samstundes kjøpt inn 8000 takpanner, spikar, lekter med meir, og i det følgjande går det fram at ein gav opp tanken om steinheller og la pannetak over heile kyrkjetaket. I 1705-07 arbeidde bygningsmenn som stiftsskrivar Garmann hadde sent til Kinsarvik i lag med to menn frå staden i 15 dagar med taket og i 1706 vart det kjøpt 2000 panner til sørsida av kortaket. Saman med betalinga for desse er det og oppført at ein betalte for ”at nedmure och indlegge de 3 øverste rader pander paa chortagetz søre side, samt kirchemuren inde och udentill at slette och hvide”. Sutaket på sørsida av kyrkja vart samstundes tjørbredd. Til takarbeida i 1705-07 har stiftsskrivaren lagt ut arbeidet med nytt pannetak på nordsida av skip og kor som tok 26 dagsverk (i 1705) og arbeidet med nytt pannetak på sørsida av koret med vøling av sperreverket under i 1706.<ref> Rekneskapane</ref> Ved synfaringa i 1709 hadde kyrkja pannetak over koret og eine sida av skipet.<br />
<br />
Frå visitasmeldingane tok til i 1817, vart det meldt om eit tak i dårleg stand. Alt i 1819 vart det notert at ”loftet [var] meget beskadiget”. I 1835 vart det gjennomført ei synfaringsforretning som konkluderte med at det meste av takverket var rote og laut skiftast ut. Mønet vart så senka og taket lagt om i 1836,<ref> Opplyst på tavle i våpenhuset</ref> men har no fått att den bratte forma ein tenkjer seg det hadde i mellomalderen.<br />
<br />
Utetter på 1800-talet kom ein attende til det gamle ynskje om å få dekt kyrkja med eit helletak ettersom det var eit problem at pannene bles av i hardt vær. I 1863 var ein i ferd med å tekka kortaket med heller. I 1871 vart det i visitasmeldinga konstatert at kyrkja i dei siste åra hadde fått nytt helletak.<br />
<br />
Taket over skipet er eit sperretak. Det er lagt bordgolv på tvers i loftsrommet og samanføyingane nede ved murkronene er vanskeleg tilgjengelege. Ytst på sperrene er det lagt laskar for svung på taket. Sperrene er tettstilte og kopla saman med hanebjelkar som kviler på langsgåande dragarar. Dragarane er igjen understødde av knestokkar ved annakvar sperre. Knestokkane er tappa ned i langsgåande dragarar i loftgolvet, desse kviler sannsynlegvis på dei indre murkronene. Hanebjelkane har også ei tilsvarande understøtting i midtaksen. Fleire av hanebjelkane er oppattbrukt materiale. Over hanebjelkane er det festa undersperrer til ytste del av hanebjelkane (på halv ved), og under kryssingspunktet for desse er det lagt inn ein øvre hanebjelke. Dei ståande bjelkane i midtaksen går frå golv til møne. Sperrene ber sutak og ruteheller på lekter og rekter.<br />
<br />
====Himlingar====<br />
Kyrkja og koret hadde flate himlingar også på 1600-talet.<ref> Synfaring 1661-65</ref> I 1620 fekk Hans ”snedicker” på Voss betalt for å ta opp lemmen og leggja han på att ”til forforbedrelse”. Det vart brukt ei tylft hogne bord til arbeidet. Noko seinare fekk to karar 1 Rdr for ”det gamble lemb at nedbryde ock udtage”.<ref> Rekneskap 1633-35</ref> ’Lem’ eller ’lemb’ er eit ord med mange tydingar i rekneskapane, og her her det mest truleg brukt i ei anna tyding enn kyrkjeloftet. Når ein i 1665-67 vølte ”funten” (dåpshuset) ”saauelsom begge trapperne optil lemmerne”, er det såleis mest sannsynleg snakk om trapper til galleri eller til både galleri og loft, medan ei ny trapp ”op til lemmen 12 alen lang” i 1690-92 vel er å tolka som ei trapp til loftet. I 1708-10 vart det laga ein ny ”lem” i kyrkja av 35 tylfter pløygde og høvla bord og ”spiger til samme loft hvor træ nagler ei kunde bruges”.<ref> Rekneskap</ref> Etter visitasmelding 1835 var det då komme ny trapp opp til lemmen, og det gamle rekkverket var festa forsvarleg.<br />
<br />
I ein periode hadde kyrkja lystrekter ned gjennom himlinga på begge sider i skipet (sjå ovafor under vindauge). Kyrkja har no flate himlingar i kor og skip.<br />
<br />
====Tilbygg====<br />
I tidlegare tider har kyrkja hatt ulike mindre tilbygg eller frittståande bygg med praktiske funksjonar. Det er såleis nemnt eit stegehus i 1665-67, og eit reiskapshus. I 1675-77 vart det laga nytt stegehus av tømmer og med sju ”bindinger” og bordtak.<ref> Rekneskapar</ref><br />
<br />
''Våpenhus''<br />
<br />
Eit nytt våpenhus vart bygt i 1650-52. I 1705-07 vart våpenhuset bordkledd og det vart sett inn eit vindauge der. I samband med takarbeida rundt 1700, kom det også nytt pannetak på våpenhuset i 1711-13. Det vart bora hol i pannene og dei vart spikra fast som elles på kyrkja. Samstundes vart det lagt nytt golv av 18 bord og laga klinker og handtak til våpenhusdøra og krok i ”den store kirchedør”.<ref> Rekneskapar</ref> Ved arbeida i 1880-åra vart det laga eit våpenhus i sveitserstil til kyrkja, dette vart utskift i samband med restaureringa i 1960.<br />
<br />
''Klokkehus''<br />
<br />
I 1636-38 bygde Endre Nøsflade og Lauritz Huuse opp ”Klockehuusit aff nye thømmer, huor udi begge klocker nu til sammen henger”. Det er uklårt om dette er var ein klokkestol på loftet eller om det var ein støpul. Mest sannsynleg var det et første, etter som det om lag 17 år seinare vart brukt midlar til ”to tølter bor som den øffuerste lehm till klochen fornødenlig bleff forarbeidet med”. Også i 1674 og i 1711-13 vart det arbeidd med klokkeopphenget.<ref> Rekneskapar</ref><br />
<br />
''Kleve''<br />
<br />
I ein periode i kyrkja si fortid har det vore fråskilt ei reiskapsbu eller ein kleve inne i skipet, ved inngangen: ”Opbøgt och forferdiget en ny kleve neden i kierchen till at sette udi forvahring tiere kiedler traser och andet smaa redskab som kierchen tillhører”.<ref> Rekneskap 1653-55</ref><br />
<br />
===Interiør===<br />
I austre del av koret er det ved hjelp av ein halvvegg frådelt eit rom med ulike praktiske funksjonar, eit "sakristi". Koret er elles tradisjonelt innreid med altar/altartavle og altarring i aust og faste stolar i dei vestre hjørna.<br />
<br />
Døypefonten står på nordsida vest for korbogen og preikestolen er sett opp mellom korbogen og søndre langmur i skipet. I skipet er det benkefelt på kvar side av midtgangen med opningar for sør- og nordportalen. Over vestre del er eit breidt tverrgalleri med orgel. Oppgangen til loftet er bak i skipet på nordsida opp til galleriet og vidare opp bak orgelet.<br />
<br />
====Fargar====<br />
Kalkmåleri, truleg frå 1200-talet. Delar av kalkmåleria var synlege i 1880, noko vart framkalla av Lars Osa i 1915, og mindre delar av Domenico Erdmann i 1936.<ref> Christie 1961 s. 74</ref> I samband med restaurering ai 1960 avdekte Ola Seter ein del av kalkmåleria i kyrkja. Av det som er avdekt er det mest iaugefallande erkeengelen Mikael med skålvekt og smådjevlar på nordmuren i skipet og ein biskop på sørmuren. I korbogevangane er det diagonale ruter og rundt vindauga dekorative border. I sjølve bogen er det ein geometrisk dekor som liknar åklemønster. Det finst også fleire avdekte spor, t.d. ein vigslingskross. Murane er elles kvitkalka. Seter avdekte også figurframstillingar utvendes, t d eit skip sør for vestportalen teikna opp i sepia. Det kan truleg finnast meir dekor under kalkpussen.<br />
<br />
Det vart lagt ut sju riksdalarar til ein målar som ”haffe malet i kirchen” i 1662-64.<ref> Rekneskap</ref><br />
<br />
Ved restaureringsarbeida under Christian Christie i 1880-åra vart fargeuttrykket i kyrkja endra. Ein må tru at benker og andre inventardelar før dette hadde fargar prega av 16- og 1700-talet, men at den nye ”mellomalderstilen” i olja furu tok vekk ein del av tidlegare fargerikdom.<br />
<br />
Fargerestaureringa under Håkon Christie i 1960-åra vart utført av Johannes Rørvik og Odd Helland. Ankerbjelkar, himlingar, golv og benker i skipet framstår no trekvite, truleg luta. Midtgangsløparen har nøytrale fargetonar og er voven av kvinner i soknet. Benkene har rustraude puter, interiøret er elles prega av fargane på eldre inventardelar som galleri, altarparti, preikestol med vidare.<br />
<br />
====Lys og varme====<br />
Det vart lagt inn elektrisk straum i kyrkja i samband med arbeida kring 1960.<br />
<br />
===Inventar===<br />
====Altar====<br />
Kassealtaret er eit snekkararbeid frå renessansen. Altaret har seks (2x3) fyllingar i front og to på kvar side. Fyllingane er sette inn i eit rammeverk og innramma med profilerte lister. Listene tekinar også ei rombeforma rute midt på kvar fylling. Fyllingane er måla med fleire raude bølja parallelle striper på gulgrøn botn, elles i kvitt, grønt og raudt. På austsida har altaret to skåpdører.<br />
<br />
Altaret vart teke ut saman med altartavla i 1880, og har i ein periode vore i bruk som skåp på ein gard i bygda. Det kom attende til kyrkja i 1961.<br />
<br />
====Altartavle====<br />
a) ''Del av altartavle''? <br />
Etter Bendixen skal det finnast ein fløy av ei katekismetavle i kyrkja, med ”alterets sakramenter” på den eine sida og dei første bodorda på den andre.<ref> Bendixen 1904-13, s. 526</ref> Denne er ikkje registrert.<br />
<br />
b) ''Altartavle frå ca 1690''. Altartavle frå omkring 1690-åra, snekkararbeid i barokk stil. Tavla har to høgder avslutta oppe med broten gavl og på sidene med gjennombrotne vengjer. Kvar høgd er delt i tre felt horisontalt, felta er flankerte med runde søyler med diamantformer på nedre del og med korintiske kapitel. Fotstykke nede og øvre gesimsar markerer høgdeskilja og har støtte for dei nemnde søylene. Fotfeltet har plintar under søylene, medan gesimsane har konsollar i form av englehovud. Begge midtfelta har biletfelt med gjennombroten, skoren krone. Sidefelta har også biletfelt, i første høgd med åttekanta rammer av profilert listverk. Midtfeltet i første høgd framstiller Nattverden, sidefelta viser Moses til venstre og Aron til høgre. I andre høgd viser midtfeltet Krossfestinga med Maria, Jesu mor, ståande til venstre i biletet, Maria frå Magdala knelande ved krossfoten og Johannes ståande til høgre for krossen. Sidefelta i andre høgd viser Paulus til venstre med sverd og Peter med nøklane til høgre. Tavla har mørk, marmorert bakgrunn. Fargar elles er i hovudsak raudt, kvitt, grønt og gull.<br />
<br />
====Altarring====<br />
Altarringenen er tilnærma kvadratisk. Stoppa og skinntrekt knelepute, balustrar og profilert handlist med hylle for særkalkar. Golvet i altarringen er måla sjakkruta.<br />
<br />
====Døypefont====<br />
Kleberfont frå mellomalderen (1225-1275). Fonten er tredelt med kum, skaft og fot. Kummen er rund med rette vegger med ein brei profil på øvre del. Nede svingar kummen inn mot det sylinderforma skaftet som er tappa opp i kummen og ned i foten. Foten er rund med fire bladhjørne. Fonten har gjennomgåande uttappingshol. Det er to gjennomgåande, horisontale sprekker i kummen. Topp og botnplate til lok finst. Mål: høgde 89 cm, diameter kum 70 cm, indre diameter kum 54 cm.<ref> Solhaug, vol. II, s. 60</ref><br />
<br />
====Dåpshus====<br />
Tidlegare har døypefonten vore plassert i eit eige dåpshus nordvest i skipet. I 1665-67 vart ”fundten” og ”begge trapperne optil lemmerne” vølte.<ref> Rekneskapar</ref> Etter Bendixen skal dåpshuset ha hatt ”en overbygning med toppformet spir”.<ref> Bendixen 1904-13, s. 66-67</ref> Han fortel også at det frå overdelen av dåpshuset skal finnast ”smækkert listværk med tandsnit under”, og at ”et topformet spir har kanskje hørt til dets top. […] – Neumann omtaler en stor kuppel over fonten, hvorunder saaes ”8 absurde malerier”.”<ref> Bendixen 1904.13 s. 526</ref><br />
<br />
====Preikestol med oppgang====<br />
Snekkarverk frå rennesansen, årstalet 1609 er måla på preikestolen. Forma tilseier at stolen tidlegare kan ha vore ein lektoriepreikestol, som har gått som eit galleri på tvers framfor korbogen. Då Bendixen registrert kyrkja, låg preikestolen på loftet, ”noksaa godt opstillet”. Slik han er sett opp no, står sjølve preikestolskorga med tre fag sentralt. Ytterfaga i korga er flankerte av eitt fag på kvar side og desse igjen med framskotne fløyfelt. Løkbotnen under sjølve preikestolen er truleg yngre enn resten.<br />
<br />
Snekkararbeidet er tidstypisk med øvre og nedre smalfelt og storfelt skilde med listverk. Øvre gesims, handflata, er understødd av kraftig tannsnittprofil. Øvre smalfelt har kartusjar, storfelta har sidestilte kanellerte pilastrar og med unntak av dei to framskotne fløyendane, har dei portalfelt omgjevne av bandsnoingsornament med listkapitel. I innerhjørne er pilastrane frå to tilstøytande felt samkomponerte. Nedre smalfelt har sidestilte, svungne konsollar med beslagornamentikk.<br />
<br />
Preikestolen har ved nyoppsettinga fått eit nøytralt underbygg av treverk. Preikestolen er plassert i søraustre hjørne i skipet med oppgang frå nord.<br />
<br />
Dei opphavlege delane av preikestolen, sju fag med portalfelt og to utan, er måla av Peter Reimers. To nyare felt, knytte til oppgangen, vart måla av Nils Bergslien då preikestolen vart sett inn att i kyrkja i 1907.<br />
<br />
Dei sentrale motiva er Kristus framme på preikestolkorga med Charitas til venstre og Spes til høgre. Utafor desse, på dei inntrekte faga, er framstillingar av Fides til venstre og Pietas til høgre. På det skrå sidefaget til fløyane er framstilling av gjevarar og initiativtakarar, medan målaren er presentert på dei smale endeflatene framme på fløyane.<br />
<br />
Smalfelta har innskrifter måla med gotiske bokstavar i gull på svart botn. I felta med Kristus og dei fire felta med dygdene identifiserer innskrifta i øvre smalfelt det måla motivet i storfeltet, medan nedre smalfelt har ein kommentar til motivet i form av bibelsitat. I tekstane nedafor er avkortingsteikn oppløyste.<br />
<br />
Krisus-feltet har SALVATOR MUNDI i øvre smalfelt, i nedre smalfelt: De skulle kalle paa mit naffn, oc ieg vil Bønhøre dem, ieg vil sige det er mit folck, oc de skille sige: HERE min Gud. Zach: 13, Offer Gud tack oc betal den høyeste dit løfte. Psal. 50.<br />
<br />
I feltet til vestre i preikestolkorga står CHARITAS (kjærleik) i øvre smalfelt. I nedre smalfelt: Gud som er Riig aff Barmhiertighed, formiddelst sin store Kierlighed, med huilken hand elskte os, da giorde hand os Leffuendis i Christo. EPHES: 2.<br />
<br />
I feltet til høgre i preikestolkorga står SPES (von) i øvre smalfelt. I nedre smalfelt: Haab paa HERREN oc giør godt, bliff i Landet oc ner dig redelig, forlyst dig i Herren, hand skall giffue dig dit hiertis begiering. Psalm 37.<br />
<br />
Feltet til venstre for Charitas har FIDES (tru) i øvre smalfelt og i nedre smalfelt: Troer paa Herren saa skulle i bliffue trygge oc tror hans propheter, saa skulle i faa Lycke. 2. (varaliv 2? – teksten står i 2. Krønikebok 20,20) Den rechtferdige leffuer af sin Tro. Habacuc 2 Cap.<br />
<br />
Feltet til høgre for Spes har PIETAS (fromheit) i øvre smalfelt og i nedre smalfelt: Betenker at herren kand hilpe(!), oc frychter hannom aluorlige, Thi hand lader sig finde aff dem som ikke friste hannom, oc hand obenbaris for dennom som iche Vantro hannom.<br />
<br />
I sidefeltet til fløyframspringet til venstre står NIHIL EST SIMUL ET(!) INVENTUM, ET PERFECTUM (ingenting er samstundes funne opp og perfekt) i øvre smalfelt, og i nedre smalfelt: Hederlige, Gudfrychtige oc Høilærde Mand, Magister Andreas Michelsen Colding, superintendent offuer Bergen Stifft. A B C D. Det måla skjoldet i portalen i midtfeltet er utan hjelm og oppheng i to raude snorer i ein ring. Det er vertikalt todelt. Venstre del har ei grein med to drueklasar og tre blad, høgre del overkroppen av ei bukk heva og vend innover der frambeina kviler i vinranken.<br />
<br />
Tilsvarande felt til høgre har PIETAS FVNDAMENTVM OMNIUM VIRTVTVM EST (Fromheit er grunnlaget for alle dygder), og i nedre smalfelt: Erlig oc Velbyrdig Mand Jürgen Brokenhuss’ til Wollersløff Kong. May<sup>tt</sup>. Høffuitzmand offuer Halsnø Closters Gods oc Hardanger Læhn. Befalede denne Predigstoll at giøre oc Staffere. Det måla våpenet i storfeltet Skjoldet er også her vertikalt delt i to med tre roser over delelina. Våpenet har hjelm og hjelmblad og er toppa av ei liknande rose mellom to horn. Bendixen opplyser at Georg Michelsen Colding, prest og prost over Hardanger, var bror til biskopen, Andreas Michelsen Colding (sjå ovafor) og døydde i 1612.<ref> Bendixen 1904-13, s. 525</ref><br />
<br />
Oppe på venstre fløyfelt: PETRVS REIMERS. NEVSTAD.FECIT, og nede: ANNO 1609, og på høgre: GEORG : M : C : PAST. ET PRÆP HARD. F.F.. Nede står: DEN 28 MARTY. I dei smale storfelta er måla framstillingar av ein kvinneleg hermefigur på kvar side.<br />
<br />
Ved gjennoppsettinga av preikestolen vart han supplert med to nye felt måla av Niels Bergslien. Desse finst enno i kyrkja, det eine er sett som sidefelt på nordsida av venstre fløy. Dette framstiller Jesus saman med eit barn og med innskrift i gotisk skrift nede: Sandelig siger jeg Eder, Hvo som ikke anammer Guds Rige som et lidet Barn, skal ingenlunde komme ind i det. Mark. 10 Kap. 15 Vrs. Det andre er no opphengt som bilete i ei ramme. Det framstiller Jesus saman med kvinna ved Sykars brønn.<br />
<br />
====Preikestolshimling====<br />
Snekkararbeid, truleg seinare enn preikestolen. Preikestolhimlingen er åttekanta med flat botn og hengebord på sidene med kartusjar utvendes. Kransen av bord er avslutta oppe mot botnen og nede ved profilerte lister. På oversida har himlingen åttekanta krone med grovt utskore lauvverk og ei flat krone sentralt på kvar side. I midten av himlingsbotnen heng ei due i blomekrans. Fargar: blått, grått, grønt og raudt, dua kvit, staffert med gull.<br />
<br />
====Benker og faste stolar====<br />
Rekneskapane har ein del opplysningar om sitjeplassar og faste stolar i kyrkja på 1600-talet. Det stod ein ''skriftestol'' bak altaret. I 1630-32 er det brukt bord til ”Itt schilsmis i schrifftestolen”, stolen vart også vølt i 1720-22. Skriftestol var det i kyrkja i alle fall fram til 1834. Ved visitasen det året meinte prosten at skriftestolen burde takast vekk, då han stod i vegen, og at det i staden skulle setjast opp ein benk ved muren.<br />
<br />
Samstundes med at det vart laga skilje i skriftestolen, vart det etter rekneskapen laga ein ”serdehlis stoell […] udi kirken som di helstarrige schulle i staa effter den høie øffrigheds befalling”.<br />
<br />
Det vart bygt fire nye stolar i skipet i 1644-46, og i 1699-1701 ein ny stol ved preikestolen. I 1711-13 vart det laga ”2 nye mandfolchestoler og lagt gulv der i”.<ref> Rekneskap</ref><br />
<br />
''Prosten'' må ha hatt ein eigen stol i skipet, i 1662-64 vart det laga hengsler "for profstestoelen udi kirchen”.<ref> Rekneskap</ref><br />
<br />
Som i mange andre kyrkjer var det tidlegare låge benker ved midtgangen der ungdommane sat. I visitasmeldinga for 1835 finn vi følgjande opplysning:<br />
<br />
<blockquote> saaledes ere og bænkene framfor stolene brøstfældige. Her bemærkede provsten, at disse faste bænke burde ombyttes med løse, der kunne fjernes fra disse stole samt di hattepinde, som ere fæstede paa stolene borttagis, da folk, som opstaae paa disse bænke, og hattene som henges paa disse pinde, forhindre at de som sidde i stolene ikke ved catichisationen kunne høre eller see hvad der foregaaer paa gulvet.</blockquote><br />
<br />
''Prestestol'' frå 1600-talet i nordvestre hjørne i koret. Stolen vart vølt i 1720-22, demontert i 1880 og remontert i 1960.<br />
<br />
''Klokkarstol'' frå 1600-talet i sørvestre hjørne i koret. Demontert i 1880, remontert i 1960. Håkon Christie skriv at det aust for prestestolen og klokkarstolen har vore faste stolar tidlegare, men at det ikkje var grunnlag for å rekonstruera desse. I staden vart det laga enkle benker.<br />
<br />
Aust i skipet, på nordsida, skal det også ha vore ein privat stol eller eit pulpitur.<br />
<br />
<blockquote>I skibets nordøstre hjørne sto et lite, lukket galleri høyt oppe på muren med vinduer og forheng. Det kaltes Utnestolen og hadde trapp opp langs muren nord for korbuen. Utnestolen ble revet i 1880, og det kjennes ingen detaljerte opplysninger om hvordan den så ut.<ref> Christie 1961, s. 88 i det han viser til opplysning frå Margreta Lutro</ref></blockquote><br />
<br />
I 1720-22 vart stolane på pulpituret vølte, men det er uvisst om det er snakk om same det same pulpituret.<br />
<br />
Ved restaureringa i 1960 fekk kyrkja nye benker på begge sider av midtgangen med rette vangar og noko lægre fyllingsdører. Benkene står umåla.<br />
<br />
<blockquote>To av de gamle svillene er lagt langs langmurene hvor de tjener sin opprinneleige funksjon som bærere av benkesetene.<ref> Christie 1961, s. 88 der han også gjer greie for eldre benker</ref></blockquote><br />
<br />
====Galleri====<br />
I 1653-55 vart det ”Forferdiget i kierchen it nyt pulpitur”. På materiallista ser det ut til å ha vore eit stort arbeid, og det kan ha vore det galleriet som står i kyrkja i dag med ein del endringar. Pulpituret hadde trapp, panel, golv og stolestader.<ref> Rekneskap</ref><br />
<br />
Vestgalleriet i kyrkja var av dei interiørelementa i kyrkja som vart fjerna i 1880. Kyrkja fekk då eit nytt galleri i olja furu som vart lagt høgt mot vest, for å frigjera vestportalen, og skrådde ned mot aust. Brystninga frå det gamle galleriet fanst mellom mykje anna demontert inventar på det rommelege loftet over skipet, medan mykje av bjelkelaget var nytta som golvbjelkar. I 1960 vart materialane til 16-talsgalleriet leita fram att, supplert og rekonstruert.<ref> Christie 1961, s. 90</ref><br />
<br />
====Skulptur====<br />
Kopi av kyrkjemodell frå mellomalderen. Originalen er i Bergen Museum. Ikkje registrert.<br />
<br />
====Epitaf====<br />
Minnetavle over presten ''Niels Hertzberg''<br />
<br />
<blockquote>bærer hans litograferte billede og en vidtløftig levnetsbeskrivelse, versificeret og fornøielig, forfattet af kirkesangeren Samson Hauso, der selv sammen med flere andre har bekostet tavlen udført og ophængt i kirken, Den er malet af Trond Kinservik, fader til den bekjendte træskjærer.<ref> Bendixen 1904-13 s. 529</ref></blockquote><br />
<br />
”Levnetsbeskrivelsen” er som følgjer:<ref> Transskribert av A.M. Hoff 2005</ref><br />
<br />
====Måleri====<br />
Frontale. Kopi av Kinsarvik-frontalet (no på Bergen Museum), måla av Siri Herland.<br />
<br />
====Biletteppe====<br />
På det attblenda vindauget nord i austmuren i skipet heng ein biletvev frå 1993, årstalet er innvove. Veven viser ei sitjande kvinne med eit gutebarn på fanget – Maria med barnet. Over høgre skuldera til kvinna er ei stjerne, over til venstre to duer. Barnet held ein olivenkvist i høgre hand. Begge har ein glorie om hovudet, dei to er framstilte mot ein kross i bakgrunnen. Fargane i interiøret dominerer. Teppet er signert DI (Dagfinn Instanes, 1919-1998) og 1993.<br />
<br />
===={{Lukket|Rituelle kar}}====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar. <br />
====Parament====<br />
''Altarduk''<br />
<br />
I 1661 hadde kyrkja berre ein gammal altarduk, men i inventarlista for 1690 var det ein ny duk som var gåve frå ”Arne Vineæs” og ein dreiels altarduk som var gjeven av løytnant Johan Davidsen”, i seinare lister er det berre dreielsduken som er nemnd.<br />
<br />
Ein ny altarduk vart skaffa til kyrkja i 1859.<ref> Visitasmelding</ref><br />
<br />
Duken som er i kyrkja no er frå 1998 og har bord i hardangersaum sydd av Kari Kjetland.<br />
<br />
''Altarklede''<br />
<br />
Kyrkja har hatt eit raudt altarklede som var ei gåve frå soknepresten og nokon av allmugen i 1711.<ref> Inventarliste, rekneskap</ref> I lista frå 1723 er det nok det same kledet som er nemnt, det er då presisert at det var av klede, slik det var vanleg. Samstundes er det teke med at det finst eit opheng til preikestolen av same klede. Altaret har ikkje klede no.<br />
<br />
''Kalkduk''<br />
<br />
I rekneskapen for 1675-77 er det oppført utlegg for ”en dug til kalchen”. Kalkduk finst ikkje i kyrkja no.<br />
<br />
''Messehaklar''<br />
<br />
Alt i 1620 er det nemnt ein gammal messehakel og messeserk i Kinsarvik. Truleg er det denne som følgjer kyrkja heilt fram til synfaringa i 1661-65 då det er påpeikt at det trengs ein ny, ettersom den ”Gamble er Reffuen och gammell”. Rundt 1700 har kyrkja framleis ein gammal ubrukeleg messehakel, men no også ein ny som er kjøpt i 1692. Midlane til den nye hakelen kom frå sentralt hald, stiftsskrivaren skriv ein merknad om dette i 1687-89:<br />
<br />
<blockquote>til kirchen schyldig 37 Rdr. 3 mark og 7 sk., huoraf paa høy Øfrigheds behag er bevilget at maa giøres en ny messehagel, efftersom den gamble befindes aldelis u=brugelig, och har almuen herimod lofued at forære en kiøn ny altertaffle.</blockquote><br />
<br />
Ved inventarlista frå 1690 er det seinare sett til ei opplysning om at ”Paa den ny messehagel har sorenschriverens kieriste forærit nyt bordyret crusifix Ao 1701”. Følgjande lister fører opp både den gamle og ein god messehakel med brodert krusifiks.<br />
<br />
Ved visitasmeldinga i 1834 fann prosten messehakelen ”aldeles casabel”, holete, utsleten og han laut bytast ut med ein ny. Ved neste visitas er hakelen ”istandsat”.<br />
<br />
Bendixen skriv om eldre messehaklar som ikkje lenger finst i kyrkja. Det er a) ein vanleg av raud fløyels hakel med kross og kant av gullband. b) Ein av raud fløyel med utsydd gyllent krusifiks. Kristus er framstilt levande med sidestilte bein og med knoklar og kranium ved krossfoten og hakelen har kvite border kring krossen og kanten. I eit høgraudt band innskrifta M.F. – EHD. 1702 (Mandrup Funch og kona hans). Dette må vera den messehakelen som er nemnt ovafor. c) Ein svart med sølvband, elles utan ornament.<ref> Bendixen 1904-13, s. 529</ref><br />
<br />
Kyrkja har no ein kvit messehakel med raud kross og stolpe som kan gå attende til 1950-talet, ein grøn med gul y-kross som truleg er frå 1960-talet og fire messehaklar i liturgiske fargar frå Kirkelig kulturverksted, truleg frå 1990-åra.<br />
<br />
''Messeskjorte''<br />
<br />
Det fanst ein messeserk i kyrkja i 1620, i 1636-38 vart det laga ein ny, sameleis i 1650-52. I 1690 fekk kyrkja ein messeserk i gåve.<sup> </sup><ref> Rekneskapar</ref><br />
<br />
Også i 1859 finst det opplysningar om ei ny messeskjorte.<ref> Visitasmelding</ref><br />
<br />
===={{Lukket|Lysstell}}====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar. <br />
====Klokker====<br />
I inventarlista frå 1620 er det nemnt to ”brugelig” klokker, den største av desse vart i 1633-35 ført til Danmark og omstøypt.<ref> Rekneskap</ref> Om dette finst følgjande opplysningar: ”Eirick Ottessøn” har sytt for at klokka vart omstøypt, det vil truleg seia at han har betalt for arbeidet. Kaptein ”Hans Lyerssøn og Olluf [...]” har ført klokka til Danmark etter ”Jørgen Brochenhusis” ordre, ”Olluff [...] tiener Maagens” har frakta klokka til skipet, medan ”Johannis uuse, ock Torgeir Loute” og to andre i neste rekneskapsbolk fekk betalt for å føra klokka frå Bergen og heim att til Kinsarvik.<br />
<br />
I inventarlista for 1661 er den minste klokka sprukken, og det vart kommentert i synfaring 1661-65 at ho ikkje kunne brukast meir før ho var omstøypt. Dette vart gjort i 1689”.<ref> Rekneskapar, rekneskap 1687-89 og inventarliste 1690</ref> Seinare er desse to klokkene nemnde i inventarlistene.<br />
<br />
Dei to klokkene som er i bruk i kyrkja no heng i klokkestol vest på loftet over skipet. Opninga i vestgavlen fungerer som lydluke ved ringing. Kyrkja har også to eldre klokker, dei står inntil vidare på golvet i nærleiken. Det er tanken å gjera desse meir tilgjengelege for kyrkjelyden.<br />
<br />
a) ''Klokke frå 1776'' med krone med sekskanta bogar og midtboge. Flat kroneplate som svingar ned og ut mot runda hue over hals med skriftband mellom riller og vekstornamentborder. Utskrådd korpus avslutta med riller. Slagringen skrår ut og knekker ned. Innvendes skrår han noko opp. '''Diameter ?''', høgde med krone ca 62 cm, høgde utan krone ca 50 cm. Innskrifter: På halsen: IESU CHRISTIANI GAUDENT ME FECIT RADE PAULUS GOTTLOB LEBRECT IN BERGEN ANNO 1776. På korpus: OMSTØBT VED EYEREN HERR IOACHIM CHRISTIAN VON GEELMUYDEN KONGEL. MAIESTETS GENERAL KRIGS COMMISARIUS IUR. UTR. ET PHIL. DOCTOR SAMT RAADMAND OG NOTARIUS PUBLICUS I BERGEN ANNO 1776.<ref> Sekstala er begge stader skrivne på same måten. I notat frå Olsen Nauens er det eine staden tolka som 8</ref><br />
<br />
b) Enkel ''stålklokke frå 1800-talet''. Krone av midtstong med fire fløyar og med fire hol til feste. Flat kroneplate, runda hue, rett hals med to skilde riller, utskrådd korpus, tre riller og nedbøygd slagring. På halsen mellom rillene: B.V.G. '''Diameter ?''', høgde med krone 57 cm, høgde utan krone 50 cm. Ved visitasmeldinga frå 1819 heiter det at kyrkja berre har ei kyrkjeklokke, som må vera a, medan ”den mindste er brusten”. I 1823 er det ved visitasen notert at ”Den manglende mindste kirkeklokke er nu anskaffet, dette er mest sannsynleg klokke b.<br />
<br />
c) ''Klokke frå 2002'' frå Olsen Nauen. Innskrift i skriftband på halsen: OLSEN NAUEN KLOKKESTØPERI TØNSBERG.<br />
<br />
d) ''Klokke frå 2002'' frå Olsen Nauen. Mindre enn klokke c. Innskrift i skriftband på halsen: OLSEN NAUEN KLOKKESTØPERI TØNSBERG.<br />
<br />
====Orgel====<br />
Paul Ott, Göttingen. Orgelet var ferdig i september 1961. Det har 14 stemmer fordelte på to manualar og pedal. Mekanisk overføring, Sløyfelade med elektrisk vindforsyning.<ref> Kolnes 1993, s. 366</ref> Orgelet har rette sider som avgrensar brystverk og sidetårn, alle med synlege metallpiper.<br />
<br />
====Bøker====<br />
Dei bøkene som er opprekna i inventarlista frå 1620 er ein gammal bibel, ei salmebok, ei lita ”[...]dbog” og ei altarbok. I 1648-49 vart det betalt for ein bibel som ”aff øffrigheden ehr opskicket till kirckerne”. I 1661 hadde kyrkja utlegg til ein bibel som alle tre kyrkjene i gjeldet har betalt, og til ei altarbok og ei salmebok. Inventarlista frå 1690 med seinare merknader fortel at kyrkja då hadde følgjande bøker: ein ”Svaningi Bibel” i oktavo, ei ny altarbok og ei gammal altarbok. Desse var hjå soknepresten. I tillegg hadde kyrkja eit nytt kyrkjeritual og ein ny gradual som vart kjøpt i 1700. Dei same er nemnde i 1705, 1711og 1723.<br />
<br />
Kyrkja har teke vare på fleire eldre bøker. Mangelfull registrering. Som døme kan nemnast "den forordnede nye Kirke Psalme Boog Th. Kingo. Kbh. 1755", Kingosalmebok frå 1821 og ei altarbok, truleg frå 1700-talet.<br />
<br />
====Nummertavler====<br />
Salmenummera vert hengde opp på stiftar på ei kviltlasert tavle utan ramme.<br />
<br />
====Møblar====<br />
I 1678-79 kjøpt kyrkja ein ny brudestol.<ref> Rekneskap</ref><br />
<br />
Det står ein eldre ''eikestol i stolpekonstruksjon'' med dreia spiler i kyrkja i dag. Stolen var dårleg halden og vart sett i stand av møbelsnekkar Knut Utne i samband med restaureringa i 1960.<ref> Christie 1961, s. 86</ref> Mellom stolpane har stolen to prosser på kvar side under setet, forbein er dreia og går opp som støtte for armlene. Bakbeina er også dreia og går opp som ryggstolpar med feste for armlene. Sete av bord er feste til ei ramme som er lagd inn i dei fire beina. Ryggen har ei horisontal ryggsprosse og sveifa toppbrett. Mellom toppbrett og ryggsprosse, mellom ryggsprosse og sete og mellom armlene og sete er det sett inn små, dreia pillarar.<br />
<br />
To eldre ''gyllenlêr-stolar''.<br />
<br />
====Offerutstyr====<br />
I inventarlistene frå 1690 fram til 1723 nemner rekneskapane ”2 fattige punge”. Det finst framleis to defekte klingpungar i kyrkja, den eine med blått stoff, den andre utan sjølve pungen.<br />
<br />
''Skål''<br />
<br />
Offerskåla som vert brukt er frå 1969. Skåla og foten er dreia av Torkel Trones og teikna og dekoreret av Gunnar Bjotveit. Foten har fire utskorne personframstillingar i relieff, skåla har enklare knelande englar og kross, sol etc.<br />
<br />
====Blomstervasar====<br />
Blomeurner i keramikk 1985/90 laga av Bjørn Br. Pedersen. Urnene har form som prest i kjortel. Lysestake i keramikk i same form.<ref> Brosjyre</ref><br />
<br />
====Gjenstandar på Bergen Museum====<br />
Av gjenstandar frå kyrkja, i tillegg til den nemnde lysekrona som no er på Bergen Museum, kan nemnast to kapitel frå prosesjonstavar<ref> Bendixen 1904 - 13 s. 524</ref> og ein kyrkjemodell. Kopi av modellen finst i kyrkja.<br />
<br />
===Kyrkjegard og gravminne===<br />
====Kyrkjegard<ref> Kyrkjegard og gravminne er mangelfullt registrert</ref>====<br />
Kyrkjegarden låg tidlegare svært utsett til for elva, og "I 1743 braut elva Kinso ut frå leiet sitt og tok med seg halvdelen av kyrkjegarden. [...] Det vart laga nytt lege til elva, slik ho går idag."<ref> Brosjyre</ref><br />
<br />
På 1600-talet var portane til kyrkjegarden i Kinsarvik av vanleg type med to stopar på kvar side av inngangen og med eit lite saltak på tvers over. I 1642-44 vart det laga to nye portar, kvar med fire stolpar. I 1662-64 vart det laga eit nytt tak på den eine porten ”med klincher och jernhengsler”, og i 1702-04 vart det bygt opp att ein ny kyrkjegardsport på sørsida, etter som den gamle var teken av stormen.<br />
<br />
Hovudporten inn til kyrkjegarden i dag er i vest. Han har to oppmurte stolpar som ber eit saltak på tvers, og port av smijarn. ”På ein stein over inngangen på porten står at denne er reist av sokneprest "Jørgen Brose oc flere Guds børn" i 1724."<ref> Brosjyre</ref><br />
<br />
Siste utvidinga av kyrkjegarden var i 1987.<br />
<br />
====Gravminne====<br />
''Gravminne i kyrkja''<br />
<br />
Ved restaureringa i 1961 vart det funne to gravkjellarar i kyrkjegrunnen. Om lag 40 store kister og like mange barnekister vart sette ned att under golvet i kyrkja.<ref> Christie 1961 s. 80</ref><br />
<br />
Bendixen gjer greie for ein del gamle gravminne som dels er registrerte av Miltzow og som truleg ikkje lengre kan lesast.<ref> Bendixen 1904-13, s. 527</ref><br />
<br />
====Diverse====<br />
I 1630-32 og i 1674 er det kjøpt nye gapestokkar til kyrkjegarden, den siste ”med halsband”.<ref> Rekneskap</ref><br />
<br />
==Kjelder==<br />
=====Utrykte kjelder=====<br />
Rapport NDR 2001, Tilstandsvurdering av Kinsarvik kirke i Hardanger, Rapport NDR 6/2001<br />
<br />
Synfaringsforretning 1835, Statsarkivet i Bergen, Sorenskrivararkivet, Hardanger og Voss<br />
<br />
Visitasmeldingar, Statsarkivet i Bergen, Bispearkivet<br />
<br />
=====Trykte kjelder=====<br />
# Bendixen, B.E. ''Kirkerne i Søndre Bergenhus Amt'', Bergen 1904-13<br />
# Brosjyre, ”Kinsarvik kyrkja”, Ullensvang 2000, Ullensvang kommune, Kyrkjeverja<br />
# Christie, H., "Kinsarvik kirke og dens restaurering", ''Årbok ''1961 s. 47-112<br />
# Ekroll, Ø., ''Med kleber og kalk'', Oslo 1997<br />
# Kolnes, S.J., ''Norsk orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
# Rygh, O., ''Norske Gaardnavne'', 1833 – 1899, Oslo 1999 (Dokumentasjonsprosjektet)<br />
<br />
==Bilete==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Eksteriør"><br />
Fil:Kinsarvik austfasade AMH 2005.jpg|Kinsarvik austfasade AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik nordfasade AMH 2005.jpg|Kinsarvik nordfasade AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik sørfasade AMH 2005.jpg|Kinsarvik sørfasade AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik sørfasade og kyrkjegard AMH 2005.jpg|Kinsarvik sørfasade og kyrkjegard AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik kyrkje sett frå nordvest AMH 2005.jpg|Kinsarvik kyrkje sett frå nordvest AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik kyrkja og borgstova sett frå vest AMH 2005.jpg|Kinsarvik kyrkja og borgstova sett frå vest AMH 2005<br />
<br />
Fil:Kyrkja og borgstova sett frå sørvest AMH 2005.jpg|Kyrkja og borgstova sett frå sørvest AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik nedgrodde gravminne sør for koret AMH 2005.jpg|Kinsarvik nedgrodde gravminne sør for koret AMH 2005<br />
Fil:kyrkjemodell1[1].jpg|kyrkjemodell1[1]<br />
Fil:Gamle_steinar_utanfor_kor_i_Kinsarvik[1].jpg|Gamle_steinar_utanfor_kor_i_Kinsarvik[1]<br />
Fil:Kinsarvik kyrkjegarden ny og gammal del AMH 2005.jpg|Kinsarvik kyrkjegarden ny og gammal del AMH 2005<br />
Fil:Gamle_steinar_utanfor_kor_i_Kinsarvik-1-.jpg|Kinsarvik Gamle steinar utanfor koret, Kyrkjeverja i Ullensvang 2012<br />
</gallery><br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Portalar, dører og vindauge"><br />
<br />
Fil:Kinsarvik vestportalen sett frå våpenhuset AMH 2005.jpg|Kinsarvik vestportalen sett frå våpenhuset AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik nordportalen i skipet AMH 2005.jpg|Kinsarvik nordportalen i skipet AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik nordportalen i skipet kross AMH 2005.jpg|Kinsarvik nordportalen i skipet kross AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik sørportal i koret AMH 2005.jpg|Kinsarvik sørportal i koret AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik sørportal i skipet AMH 2005.jpg|Kinsarvik sørportal i skipet AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik sørportal i skipet detalj 1 AMH 2005.jpg|Kinsarvik sørportal i skipet detalj 1 AMH 2005<br />
<br />
Fil:Kinsarvik sørportal i skipet detalj 2 AMH 2005.jpg|Kinsarvik sørportal i skipet detalj 2 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik sørportal i skipet kross AMH 2005.jpg|Kinsarvik sørportal i skipet kross AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vestportalen detalj 2 AMH 2005.jpg|Kinsarvik vestportalen detalj 2 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vestportalen detalj 3 AMH 2005.jpg|Kinsarvik vestportalen detalj 3 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vestportalen detalj 4 AMH 2005.jpg|Kinsarvik vestportalen detalj 4 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vestportalen detalj AMH 2005.jpg|Kinsarvik vestportalen detalj AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik opning i vestgavlen AMH 2005.jpg|Kinsarvik opning i vestgavlen AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vindauge aust i koret AMH 2005.jpg|Kinsarvik vindauge aust i koret AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vindauge i austgavlen i koret AMH 2005.jpg|Kinsarvik vindauge i austgavlen i koret AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vindauge nord i skipet AMH 2005.jpg|Kinsarvik vindauge nord i skipet AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vindauge sør i skipet AMH 2005.jpg|Kinsarvik vindauge sør i skipet AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik rund glugge søraust i skipet AMH 2005.jpg|Kinsarvik rund glugge søraust i skipet AMH 2005<br />
<br />
<br />
</gallery><br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Kinsarvik kalkmåleri nordvegg i skipet (Mikael) AMH 2005.jpg|Kinsarvik kalkmåleri nordvegg i skipet (Mikael) AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik kalkmåleri sør for vestportalen utvendes AMH 2005.jpg|Kinsarvik kalkmåleri sør for vestportalen utvendes AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik kalkmåleri sørvegg (biskop) AMH 2005.jpg|Kinsarvik kalkmåleri sørvegg (biskop) AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik dekorativt måleri under galleriet AMH 2005.jpg|Kinsarvik dekorativt måleri under galleriet AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik galleri og orgel AMH 2005.jpg|Kinsarvik galleri og orgel AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik søraustre del av loftet over skipet AMH 2005.jpg|Kinsarvik søraustre del av loftet over skipet AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik loftet over koret mot aust AMH 2005.jpg|Kinsarvik loftet over koret mot aust AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik loftet over skipet mot nordaust AMH 2005.jpg|Kinsarvik loftet over skipet mot nordaust AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik loftet over skipet mot vest AMH 2005.jpg|Kinsarvik loftet over skipet mot vest AMH 2005<br />
<br />
</gallery><br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"> Fil:Kinsarvik døypefont AMH 2005.jpg|Kinsarvik døypefont AMH 2005 <br />
Fil:Kinsarvik kopi av altarfrontale AMH 2005.jpg|Kinsarvik kopi av altarfrontale AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik epitafium Niels Hertzberg AMH 2005.jpg|Kinsarvik epitafium Niels Hertzberg AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik biletvev AMH 2005.jpg|Kinsarvik biletvev AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vange på fast benk i koret AMH 2005.jpg|Kinsarvik vange på fast benk i koret AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik minnetavle om arbeid ved kyrkja 1836 AMH 2005.jpg|Kinsarvik minnetavle om arbeid ved kyrkja 1836 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik minnetavle over givarar AMH 2005.jpg|Kinsarvik minnetavle over givarar AMH 2005<br />
<br />
Fil:Kinsarvik stol AMH 2005.jpg|Kinsarvik stol AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik gyllenlêrstol (ein av to) AMH 2005.jpg|Kinsarvik gyllenlêrstol (ein av to) AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik klokker to frå 2002 AMH 2005.jpg|Kinsarvik klokker to frå 2002 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik klingpungar AMH 2005.jpg|Kinsarvik klingpungar AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik offerskål AMH 2005.jpg|Kinsarvik offerskål AMH 2005<br />
<br />
</gallery><br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Altartavle"><br />
Fil:Kinsarvik altar og -tavle AMH 2005.jpg|Kinsarvik altar og -tavle AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik altartavle detalj 1 AMH 2005.jpg|Kinsarvik altartavle detalj 1 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik altartavle detalj 2 AMH 2005.jpg|Kinsarvik altartavle detalj 2 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik altartavle detalj 3 AMH 2005.jpg|Kinsarvik altartavle detalj 3 AMH 2005<br />
<br />
<br />
</gallery><br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Preikestol"><br />
Fil:Kinsarvik preikestol AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 1 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 1 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 2 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 2 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 3 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 3 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 4 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 4 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 5 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 5 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 6 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 6 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 7 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 7 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 8 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 8 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 9 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 9 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestolfelt (LK) AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestolfelt (LK) AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestolhimling AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestolhimling AMH<br />
Fil:Kinsarvik tidlegare felt til preikestol (LK) AMH 2005.jpg|Kinsarvik tidlegare felt til preikestol (LK) AMH 2005<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Kinsarvik messehakel fiolett rygg AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel fiolett rygg AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel front AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel front AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel grøn eldre front AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel grøn eldre front AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel grøn eldre rygg AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel grøn eldre rygg AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel grøn front AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel grøn front AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel grøn rygg AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel grøn rygg AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel kvit eldre front AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel kvit eldre front AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel kvit eldre rygg AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel kvit eldre rygg AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel kvit front AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel kvit front AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel kvit rygg AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel kvit rygg AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel raud front AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel raud front AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel raud rygg AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel raud rygg AMH 2005<br />
</gallery><br />
<br />
==Fotnotar==<br />
<references /><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Kinsarvik sokn]]<br />
[[Kategori:Ullensvang prestegjeld]]<br />
[[Kategori:Hardanger og Voss]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Ullensvang kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Ullensvang kommune]]<br />
[[Kategori:Hordaland fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:Automatisk fredet (før 1650)]]<br />
[[Kategori:Før 1537]]<br />
[[Kategori:Mur/stein]]<br />
[[Kategori:Langplan]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Kinsarvik_kyrkje&diff=38613Kinsarvik kyrkje2018-12-07T12:49:30Z<p>AnneMarta: /* Portalar og dører */</p>
<hr />
<div>{{Infobox ka-kirke<br />
| UTM_DESC = 23 UTM sone 33 (EUREF89/WGS84)<br />
| UTM_EAST = 254044<br />
| UTM_NORTH = 6596535<br />
| lat = 60° 22′ 34,65″ N<br />
| lng = 6° 43′ 19,16″ Ø<br />
| kirkeid = 123100101<br />
| kommune = Ullensvang kommune<br />
| fylke = Hordaland fylke<br />
| spchar = '繅'‽<br />
| fellesråd = Ullensvang kyrkjelege fellesråd<br />
| latlng = 60.376293,6.721989<br />
| mapscomplete = <display_points>60.376293,6.721989|||File:cross_icon.png</display_points><br />
| sknr = 02040101<br />
| bisp = Bjørgvin bispedømme<br />
| prosti = Hardanger og Voss<br />
| bygningsgruppe = Kirke etter kirkeloven (§ 17)<br />
| vernestatus = Automatisk fredet (før 1650)<br />
}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
<br />
Kinsarvik ligg i ei bukt som opnar seg mot nordvest på vestsida nord i Sørfjorden i Hardanger. Her ligg kyrkjestaden på flata ned mot fjorden og med elva, som fører vatn frå Husedalen og Grytingsdalen ut i fjorden, som nabo. Kyrkjestaden låg sentralt og verna til for skipsfarten og kyrkja var ei av dei fire hovudkyrkjene i Hordaland. Arkeologisk arbeid i kyrkja kring 1961 kunne påvisa ei tidlegare trekyrkje som stod innafor murane i skipet på dagens kyrkje.<ref> Christie 1961</ref> Trekyrkja vart truleg oppført alt på 1000-talet.<br />
<br />
===Bygningen===<br />
Kyrkja er ei steinkyrkje utan tårn, oppført rundt 1200 (1150-1250) i normannisk-romansk stil. Første gongen ho er nemnd i dei skriftlege kjeldene er i 1298. Prest i Kinsarvik nemnd i DN II, 49 – DN III, 89 – DN 31, 436, 474 og fleire stader. – DN V 36, 37 – Bergens Kalvskinn 79a, 81b, seinast 1433.<ref> Rygh s. 457</ref><br />
<br />
Skipet er oppført først, så koret der langmurane dekkar sidevindauga i den opphavlege austmuren i skipet. Skipet er rektangulært, koret nærast kvadratisk og noko lægre enn skipet. Både kor og skip har bratte saltak. Etter segna skal kyrkja vera oppført av skottar.<ref> Brosjyre</ref><br />
<br />
I 1686 vart følgjande utvendes mål gjevne i synfaringsnotatar: Skipet var 36 alner x 27 alner. Koret 17 alner x 16 alner. Høgda på murane i skipet var 18 alner. Det vart notert at grunnmuren hadde sokke og at det var sprekker i murane både i skipet og i koret. Skadene vart vølte i 1887-1890. Då vart det også sett inn nye vindauge. I 1653/55 vart det nemnt eit stegehus på nordsida og sameleis eit pulpitur. I 1640 var det oppført ein klokkestøpul av tømmer.<ref> Notat i NKs arkiv</ref><br />
<br />
Ved synfaring av kyrkja i 1721 vart kyrkja omtalt som ei ”Schiøn stoer muuredt Kirche foruden Taarn, med eet Lidet Tømmer Waabenhuus og eet Stie-Huus paa Nordre Siide, Det Søre Kirchetag er tægt med Pander, og det Nordre med Bord, mens Coret er over alt Pandetægt”. Måla på kyrkja vart då oppgjevne som følgjer: ”Kirchen er 36 al. lang og 25 allen Bred, Coret er 17 al. langt og Ligesaa Bredt, Waabenhuuset 5 al langt og 5 ½ al. Bredt.”<ref> Synfaring 1721</ref><br />
<br />
Kyrkja gjennomgjekk ei omfattande restaurering 1880 under leiing av arkitekt Christian Christie. Mykje av det nyare inventaret vart då teke vekk, og ein freista å gje bygningen eit mellomaldersk preg.<ref> Notat i NKs arkiv</ref><br />
<br />
I 1969 vart kyrkja restaurert på nytt, denne gongen ved arkitekt Håkon Christie. Målet for denne restaureringa var å skapa eit vent kyrkjerom med røter attover i tida.<br />
<br />
Kyrkja sine mål er no: Skipet 17 m. x 11,70 m, koret: 8,10 m x 7 m. Veggene i skipet er 8,30 m høge. Våpenhuset er 2,80 m x 4,10 m. Eit avpanelt sakristi aust i koret er 2,80 m x 1,85 m. Kyrkja har 400 sitjeplassar.<br />
<br />
====Murane====<br />
Ved synfaringa i 1661-65 var det store sprekker i muren fleire stader, mellom anna var det tre sprekker i ”det vestre brøst”. Dette skulle avhjelpast "ved forstandige muremestere".<br />
<br />
Frå 1687 og utetter vart det lagt inn bjelkar med muranker øvst ved murane i skipet og koret.<br />
<br />
Også tidleg på 1800-talet fortel dei skriftlege kjeldene om store problem med murverket. I visitasmeldinga frå 1822 heiter det såleis at ”En hoved mangel som nu altmere tiltager er en brøst i kirkemurens vestlige brøst lige øverst fra klokke-vinduet ned ad disuden 2de sprækker i hiørnerne af samme bryst, som kiedeligen udvide sig. Ja hele same mur truer med at falde ned”.<br />
<br />
Ved restaureringa rundt 1960 var det også djupe sprekker i vestmuren og det vart lagt inn ein h-bjelke av jarn festa med jarnanker på tvers av kyrkja i vest, over gallerigolvet. Også no er det sprekker i muren, om ikkje så djupe. Tilstanden er rapportert av NDR.<ref> NDR 6/2001</ref><br />
<br />
Gavlmurane har vore lægre, og dei er i dag førte opp att i den høgda ein rekna med at dei hadde i mellomalderen. Innvendes står gavlmurane i skipet upussa. Til dels skifrige steinheller ligg i murlivet, med mykje bruk av pinningar mellom steinane. Murane er avtrappa i gavlane innvendes.<br />
<br />
Som forsterking er murane avstiva oppe ved hjelp av anker og bjelkar i lengde- og breidderetning både i skip og kor. Muren i vest er 1,8 m tjukk og elles i skipet 1,4 m.<ref> Brosjyre</ref> Murane har spor innvendes etter ulike endringar, særleg i området ved korbogen og skiljet mellom kor og skip. Austgavlen i koret er pussa innvendes over loftet, det tydar på at det her ikkje har vore flatt loft tidlegare, men at det kan ha vore ein høgre himling eller open takstol.<br />
<br />
====Portalar og dører====<br />
Skipet har portalar i vest, nord og sør. Koret har portal i sør. Alle dørene var etter visitasmelding september 1824 ”denne sommer forsvarligen vendte udad”. Portalane har nyare dører med nytt smijarnsbeslag, fløydør i vestportalen, elles enkle dører.<br />
<br />
Christie skriv følgjande om portalane:<sup> </sup><ref> Christie 1961 s. 74</ref><br />
<br />
<blockquote>Portalene hadde fått utadslående dører i flukt med indre murliv i 1880. I vestportalen er dørplasseringen beholdt, mens dørene i de øvrige portalene er flyttet ut til det opprinnelige anslaget. Overlyset over dørene er kledd igjen, og dørenes oljede ytterside er tjærebredd.</blockquote><br />
<br />
Vestportalen er breiare enn dei andre portalane i kyrkja. Den ytre opninga er rundboga og forma i kleberstein. Innafor døra har portalsteinane rette sider, utvendes skrår dei inn mot portalen. Muren mellom ytre og indre murliv er rundboga og sidene skrår inn mot portalopninga i ytre murliv. Portalen er tildels innbygd med treverk og er til dels vanskeleg tilgjengeleg. Utvendes er vangane i portalen rette med ressess i hjørnet. I ressessen er uthoggen ein meir enn 3/4 pillar med rund base med ein stor og to mindre vulstar på sørsida av døropninga, på norsida er det tre mindre vulstar. Oppe er pillarane avslutta med waterleaf-kapitel. Basen for den den ornamenterte kleberbogen ligg tilsides for kapitela. Bogen har høge hundetenner mellom to vulstar og ytst ei rad dobbelt tannsnittsornament.<br />
<br />
Nordportalen i skipet har rundboga og rett gjennomgåande portalopning. Innvendes har portalen rette hjørne med kleberstein, også i rundbogen. I ytre murliv har klebersteinane døranslag på innsida. Utvendes har heile opninga rette hjørne utvendes og døranslag innvendes. Dekkbogen kviler på kvadrar som stikk ut frå murlivet. Bogen ar høge hundetenner mellom vulstar, ytst dekt av ei smal list. Over portalen er det sett inn i muren ein kross av kleber, forma som flettverk.<br />
<br />
Sørportalen i skipet er også rundboga og rett gjennomgåande med kleberhjørne i ytre og indre murliv. Portalen vart attmurt tidleg på 1700-talet og er sidan opna att: ”Igien muret en unødig dør paa kirchens söre side og for kirchens mørkheds skyld indsat i øverste del 2 vinduer”.<ref> Rekneskap 1711-13</ref> Utvendes har portalen rette vangar med ein liten fas i hjørnet opp til 1-2 steinar under vederlagssteinane for bogen. Her er det ein liten ressess i hjørna som kan ha samband med dei endringane som har skjedd ved portalen. Konsollane for bogen har ei form som, saman med krossane over portalande nord og sør i skipet, skil seg frå steinornamentikken elles i kyrkja.<ref> Christie 1961</ref> Dette kan vera eldre enn den ståande kyrkja. Portalen har dekkboge av tre rundstavar. Kross over portalen, utskoren i eine sida på ein kleberstein som er sett inn i murlivet. Krossen er likearma med fure i krossarmane og tallerkforma krossarmsendar med nedsenkt midtparti, nedre krossarm held fram nedetter i ein tapp, som ein prosesjonskross.<br />
<br />
Sørportalen i koret. Utvendes har vangane ¾ rundstavar i hjørna, flankerte av halve rundstavar på kvar side. Dette profilet følgjer også bogen rundt. Som base og kapitel er dei same tre ledda skrådde utetter med ein smal vulst over og under. Dekkbogen har eit tilsvarande profil, men med ei list ytst.<br />
<br />
Mellom lofta over skipet og koret er det ei lita firkanta opning, som må ha gått ut i friluft før koret vart bygt. Opninga er plassert nord for midtaksen og har kleberinnfatning mot aust.<br />
<br />
Korbogen er rundboga og rett gjennomgåande. Rundbogen er noko skeiv, brattare og høgst på sørsida. Vangane har ressessar i hjørna mot skipet. I ressessene er det festemerke, to hol på kvar side, begge i øvre halvdel. Ressessane kan ha vore tenkte for pillarar. Base for vangane og vederlag for bogen er av kleber og har mest same profil, men omvendt. Profilet knekker om hjørna både mot kor og skip.Baseprofilet ligg 38 cm over noverande golv, og markerer overgangen mellom vange og noko breiare base. Profilet har ein brei fas som tenderer mot å vera konkav, under denne ein kjøl flankert av små sprang og loddrett avslutting. Vederlagssteinane har ei rad med hundetenner i staden for kjøl. I vestre del av bogen er det i omlag to meters høgd spor i vangane som har vore tolka som eit lektoriegolv.<br />
<br />
Repositorier. Aust i koret er det repositorier på nordsida i austmuren og aust i nordmuren. Det er også eit lite repositorium på vestmuren i koret, nord for korbogen i om lag to meters høgde. I tillegg nemner Bendixen eit repositorium ”i skibets søndre veg, tæt ved koret og langt nede paa muren [...] der havde vært lukket med dør."<ref> Bendixen 1904-13 s. 519</ref><br />
<br />
====Korskiljet====<br />
Partiet om lag 2 m vestover frå austmuren i skipet har hatt ulikt inventar som no er vekke. Bendixen registrerte restar av dette i 1880, mellom anna var sidealtaret i sør framleis på plass som underlag for preikestolen og delar av eit ciborium som har dekt dette altaret.<ref> Bendixen 1904-13, s. 520</ref> Delar av materialet finst framleis på loftet i kyrkja. Christie tenkjer seg ein kombinasjon av ciborier på sidene som i Eidfjord og eit sentralt lektorium som har vorte erstatta med lektoriepreikestol på 1600-talet. Han gjer også greie for funn i grunnen ved utgravinga.<ref> Christie 1961 s. 92 f.</ref> Situasjonen har truleg endra seg fleire gonger, både i samband med at koret vart bygt til og seinare.<br />
<br />
====Vindauge====<br />
Vindauga i Kinsarvik kyrkje sit i ytre murliv, etter måten høgt i murane. Dei fleste er rundboga. Innvends har vindauga skrå smiger og avtrappa sålbenk.<br />
<br />
Kinsarvik kyrkje har to vindauge på kvar side av skipet, i tillegg eit lite, rundt vindauge i sørmuren over preikestolen. I vestgavlen i skipet er det ei rundboga opning, som eit vindauge, men opninga kan ha vore nytta som luke for innlasting til loftet slik vi finn det i fleire steinkyrkjer frå mellomalderen. Mellom kor og skip er det eit vindauge over korbogen som no fungerer som ei opning mellom dei to bygningsdelane, men som må ha gått ut i friluft før koret vart oppført. Over dette vindauget, på loftet, er det ei firkanta opning i muren. I tillegg har muren hatt eitt vindauge på kvar side av korbogen. Desse er blokkerte av langmurane i koret. Kyrkja må opphavleg ha vore bygt utan særleg kortilbygg eller med eit mykje mindre kor eller ein apside. Ved restaureringa og utgravinga i 1960 vart det ikkje funne spor etter noko slikt kor. Dette kan skuldast at området var omrota av gravleggingar.<ref> Christie 1961</ref> I koret er det eitt vindauge på kvar side og to i austmuren. Det neste i austmuren er større enn vindauga elles i kyrkja. Det øvste vindauget i austmuren er lite og står i gavlmuren over loftet.<br />
<br />
Rekneskapane fortel fleire gonger om arbeid ved vindauga. Det viktigaste som er rapportert er at ”Paa den nordre side i chorit er muren udbrødt for lyssetz schyld till it fuldkommen vindue, derfor med ald tillfang af steen, kalch, sand och vand at kiøre till, steen och gruss at oprydde, stillinger at flytte och murmesterens med kalchslagernes och andre arbeyderis løn och korst tillsammen 14 Rdr.” I tillegg er det betalt for 500 murstein, to lester kalk, og eit nytt vindage med ramme.<ref> Rekneskapar 1693-95</ref> Vindauget på nordsida av koret er såleis sekundært og frå slutten av 1600-talet.<br />
<br />
Christie fortel at sålbenkene i vindauga var glatte då dei starta restaureringsarbeida rundt 1960, men at Ola Seter påviste den originale avtrappinga og at denne då vart gjennomført. Som i Eidfjord var det også i Kinsarvik kring 1870 lagt inn skjemmande lyssjakter frå vindauge i takflatene, gjennom himlingen og ned i kyrkja. Her var det tre slike sjakter på kvar side i kyrkja.<ref> Visitasmelding 1871</ref> Lyssjaktene vart fjerna i samband med restaureinga i 1960.<ref> Christie 1961 s. 74</ref><br />
<br />
Det store vindauget aust i skipet har kleberkvadrar i innerhjørna og kanskje opphavleg nedtrappa sålbenk i fire steg. Vindauget har firedelt vindauge i ei ramme, vidare er glaset delt i småruter med bly. Utvendes er vindaugsopninga spissboga med fas. Blyglaset i vindauget vart funne på loftet og sett inn att ved restaureringsarbeida i 1960.<ref> Christie 1961, s. 74</ref><br />
<br />
Vindauget sør i koret er mindre, elles tilsvarande, men det har ikkje synlege kvadrar innvendes. Utvendes er det rundboga med fas.<br />
<br />
Vindauget over korbogen er rundboga og kleberinnfatta med fas på austsida.<br />
<br />
Vindauget nord i koret er sekundært. Innvendes har det glatt sålbenk. Det har ei ramme delt i to og igjen oppdelt ved sprosser. Utvendes har vindauget ein avflata rundboge, truleg innfatta med teglstein og pussa.<br />
<br />
Opninga vest i skipet er rundboga med fas i kleberen utvendes. På nordsida av skipet er begge vindauga rundboga med fas i klebersteinane.<br />
<br />
Vindauget søraust i skipet er rundboga med fas i kleberhjørna utvendes, medan vindauget vest i sørveggen har kløverbladsboge med fas.<br />
<br />
Den runde gluggen øvst i sørmuren i aust kan ha vore der for å kasta lys på krusifikset i eller over korbogen. Det har konisk, sirkelrund smig som skrår litt ned og mot aust innover.<br />
<br />
====Golv og fundament====<br />
Så langt attende som vi kan følgja kyrkja gjennom dei skriftlege kjeldene, har ho hatt bordgolv som har trent jamnleg tilsyn og vedlikehald. I 1653-55 vart golvet i skipet lagt nytt.<ref> Rekneskapen</ref> Tidleg på 1800-talet melde visitasmeldingane om omfattande skader på golvet, særleg i benkeradene. Ved meldinga i 1859 er det påpeikt at golvet i koret ligg for lågt, ettersom det då låg i same plan som golvet i skipet.<br />
<br />
Ved restaureringa kring 1880 fekk kyrkja også nytt golv. Mykje av dette golvet vart lagt attende på tidlegare stad i samband med restaureringa i 1961, men på nytt undergolv. Delar av golvet, t d det aust i koret, er eldre. Opplysningane som H. Christie gjev (sjå nedafor) kan tyda på at det har vore eit nivåskilje i golvet omlag to meter vest for austmuren i skipet. Han kommenterer ikkje om dette eventuelt kan ha samband med sidealtar og ein tidlegare korfunksjon.<br />
<br />
Golvet har no breie bord av furu. Golvhøgda er den same i kor og skip. Lengst aust i skipet er eit frådelt "sakristi". Her ligg golvet eit steg høgre enn elles i kyrkja. I overgangen ligg ein, truleg oppattbrukt, bjelke. Golvet aust i koret er festa til golvbjelkar med trenaglar og ligg på tvers. Golvet i skipet og vest i koret ligg på langs, er festa med spikar og virkar også elles nyare. Våpenhuset har skifergolv med store heller. Christie har elles utfyllande opplysningar om golvet.<ref> Christie 1961, s. 78</ref><br />
<br />
Fundamentet av stein vart undersøkt i samband med arbeida i 1960. Desse viser også at kor og skip høyrer til to ulike byggefasar: "Videre har utgravingene klargjort at skibets fundamenter er lagt uten forbindelse med korets, som er dårligere utført." Samstundes vart terrenget på sørsida av kyrkja gjort om lag ein fot lægre slik at det kom i nivå med botnhellene i portalan og mursokkelen vart synleg.<ref> Christie 1961, s. 71</ref><br />
<br />
====Tak====<br />
Tidleg på 1600-talet hadde kyrkja eit enkelt sutak på sperrer, tekt med spon på delar av kyrkja. I 1630-32 er det bokført utgifter til oppbygging av den ”halue part aff lofft kierkenn” med sperrer og bindingar og 15 ½ tylft bord til sutak og det nye sutaktet på begge sider av kyrkja er tjørebredd med 5 1/5 tønne tjøre, medan det er brukt 6 tønner til ”di gamell spaan paa lofftt kirken”. Arbeid med sponlegging på kortaket er nemnt i 1642-44. I 1645-47 vart det også utført omfattande vedlikehaldsarbeid med utskifting av noko av sperre- og bindingsverket og 26 tylfter bord. Ved synfaringa 1661-65 var det lagt eit nytt sutak over heile nordsida av kyrkjeskipet. Det er meldt at det også burde leggjast nytt tak ”offuer ald Kirchen och Chorit paa dend søndre side, effterdi der er ichon It Enkelt tag. Desse arbeida er gjort greie for i rekneskapane. I 1662-64 vart nordsida av kyrkjetaket heilt utskift, mest 70 tylfter bord, og i 1665-67 fekk sørsida av ”Hoffuit kirchen” nytt sutak ”huortil er forbrugt 75 ½ tylt gode all bord”.<ref> Rekneskapane</ref><br />
<br />
Overgangen frå spontak/tretak til eit tretak dekt med hardare materiale har teke tid. I første omgang vart det rundt 1690 lagt helletak på sørsida av koret:<br />
<br />
Effter probstens sluttede contract om at legge it steentag af helder paa chorit, huorfor er belofuit naar det er fuldferdiget udi alt 85 Rdr af huilchen summa nu den halfuepart nemblig 42 Rdr prætenderis, menn som samme halfue tag thuivlles saa forsvarlig som contracten melder at være forferdiget, beroer med betalingen till arbeidet blifuer effter contracten befunden i alle maader at være forsvarlig fuldferdiget.<ref> Rekneskap 1690-92</ref><br />
<br />
I 1693-5 var det lagt tretak på nordsida av koret og steintak på sørsida av koret, i 1696-98 vart det lagt tretak på sørsida av skipet. I 1702-04 vart sørsida av taket over skipet og nordsida av taket over koret tjørebredd ”samt vaabenhuset, stiehuset och stierne”. Då hadde ein samstundes kjøpt inn 8000 takpanner, spikar, lekter med meir, og i det følgjande går det fram at ein gav opp tanken om steinheller og la pannetak over heile kyrkjetaket. I 1705-07 arbeidde bygningsmenn som stiftsskrivar Garmann hadde sent til Kinsarvik i lag med to menn frå staden i 15 dagar med taket og i 1706 vart det kjøpt 2000 panner til sørsida av kortaket. Saman med betalinga for desse er det og oppført at ein betalte for ”at nedmure och indlegge de 3 øverste rader pander paa chortagetz søre side, samt kirchemuren inde och udentill at slette och hvide”. Sutaket på sørsida av kyrkja vart samstundes tjørbredd. Til takarbeida i 1705-07 har stiftsskrivaren lagt ut arbeidet med nytt pannetak på nordsida av skip og kor som tok 26 dagsverk (i 1705) og arbeidet med nytt pannetak på sørsida av koret med vøling av sperreverket under i 1706.<ref> Rekneskapane</ref> Ved synfaringa i 1709 hadde kyrkja pannetak over koret og eine sida av skipet.<br />
<br />
Frå visitasmeldingane tok til i 1817, vart det meldt om eit tak i dårleg stand. Alt i 1819 vart det notert at ”loftet [var] meget beskadiget”. I 1835 vart det gjennomført ei synfaringsforretning som konkluderte med at det meste av takverket var rote og laut skiftast ut. Mønet vart så senka og taket lagt om i 1836,<ref> Opplyst på tavle i våpenhuset</ref> men har no fått att den bratte forma ein tenkjer seg det hadde i mellomalderen.<br />
<br />
Utetter på 1800-talet kom ein attende til det gamle ynskje om å få dekt kyrkja med eit helletak ettersom det var eit problem at pannene bles av i hardt vær. I 1863 var ein i ferd med å tekka kortaket med heller. I 1871 vart det i visitasmeldinga konstatert at kyrkja i dei siste åra hadde fått nytt helletak.<br />
<br />
Taket over skipet er eit sperretak. Det er lagt bordgolv på tvers i loftsrommet og samanføyingane nede ved murkronene er vanskeleg tilgjengelege. Ytst på sperrene er det lagt laskar for svung på taket. Sperrene er tettstilte og kopla saman med hanebjelkar som kviler på langsgåande dragarar. Dragarane er igjen understødde av knestokkar ved annakvar sperre. Knestokkane er tappa ned i langsgåande dragarar i loftgolvet, desse kviler sannsynlegvis på dei indre murkronene. Hanebjelkane har også ei tilsvarande understøtting i midtaksen. Fleire av hanebjelkane er oppattbrukt materiale. Over hanebjelkane er det festa undersperrer til ytste del av hanebjelkane (på halv ved), og under kryssingspunktet for desse er det lagt inn ein øvre hanebjelke. Dei ståande bjelkane i midtaksen går frå golv til møne. Sperrene ber sutak og ruteheller på lekter og rekter.<br />
<br />
====Himlingar====<br />
Kyrkja og koret hadde flate himlingar også på 1600-talet.<ref> Synfaring 1661-65</ref> I 1620 fekk Hans ”snedicker” på Voss betalt for å ta opp lemmen og leggja han på att ”til forforbedrelse”. Det vart brukt ei tylft hogne bord til arbeidet. Noko seinare fekk to karar 1 Rdr for ”det gamble lemb at nedbryde ock udtage”.<ref> Rekneskap 1633-35</ref> ’Lem’ eller ’lemb’ er eit ord med mange tydingar i rekneskapane, og her her det mest truleg brukt i ei anna tyding enn kyrkjeloftet. Når ein i 1665-67 vølte ”funten” (dåpshuset) ”saauelsom begge trapperne optil lemmerne”, er det såleis mest sannsynleg snakk om trapper til galleri eller til både galleri og loft, medan ei ny trapp ”op til lemmen 12 alen lang” i 1690-92 vel er å tolka som ei trapp til loftet. I 1708-10 vart det laga ein ny ”lem” i kyrkja av 35 tylfter pløygde og høvla bord og ”spiger til samme loft hvor træ nagler ei kunde bruges”.<ref> Rekneskap</ref> Etter visitasmelding 1835 var det då komme ny trapp opp til lemmen, og det gamle rekkverket var festa forsvarleg.<br />
<br />
I ein periode hadde kyrkja lystrekter ned gjennom himlinga på begge sider i skipet (sjå ovafor under vindauge). Kyrkja har no flate himlingar i kor og skip.<br />
<br />
====Tilbygg====<br />
I tidlegare tider har kyrkja hatt ulike mindre tilbygg eller frittståande bygg med praktiske funksjonar. Det er såleis nemnt eit stegehus i 1665-67, og eit reiskapshus. I 1675-77 vart det laga nytt stegehus av tømmer og med sju ”bindinger” og bordtak.<ref> Rekneskapar</ref><br />
<br />
''Våpenhus''<br />
<br />
Eit nytt våpenhus vart bygt i 1650-52. I 1705-07 vart våpenhuset bordkledd og det vart sett inn eit vindauge der. I samband med takarbeida rundt 1700, kom det også nytt pannetak på våpenhuset i 1711-13. Det vart bora hol i pannene og dei vart spikra fast som elles på kyrkja. Samstundes vart det lagt nytt golv av 18 bord og laga klinker og handtak til våpenhusdøra og krok i ”den store kirchedør”.<ref> Rekneskapar</ref> Ved arbeida i 1880-åra vart det laga eit våpenhus i sveitserstil til kyrkja, dette vart utskift i samband med restaureringa i 1960.<br />
<br />
''Klokkehus''<br />
<br />
I 1636-38 bygde Endre Nøsflade og Lauritz Huuse opp ”Klockehuusit aff nye thømmer, huor udi begge klocker nu til sammen henger”. Det er uklårt om dette er var ein klokkestol på loftet eller om det var ein støpul. Mest sannsynleg var det et første, etter som det om lag 17 år seinare vart brukt midlar til ”to tølter bor som den øffuerste lehm till klochen fornødenlig bleff forarbeidet med”. Også i 1674 og i 1711-13 vart det arbeidd med klokkeopphenget.<ref> Rekneskapar</ref><br />
<br />
''Kleve''<br />
<br />
I ein periode i kyrkja si fortid har det vore fråskilt ei reiskapsbu eller ein kleve inne i skipet, ved inngangen: ”Opbøgt och forferdiget en ny kleve neden i kierchen till at sette udi forvahring tiere kiedler traser och andet smaa redskab som kierchen tillhører”.<ref> Rekneskap 1653-55</ref><br />
<br />
===Interiør===<br />
I austre del av koret er det ved hjelp av ein halvvegg frådelt eit rom med ulike praktiske funksjonar, eit "sakristi". Koret er elles tradisjonelt innreid med altar/altartavle og altarring i aust og faste stolar i dei vestre hjørna.<br />
<br />
Døypefonten står på nordsida vest for korbogen og preikestolen er sett opp mellom korbogen og søndre langmur i skipet. I skipet er det benkefelt på kvar side av midtgangen med opningar for sør- og nordportalen. Over vestre del er eit breidt tverrgalleri med orgel. Oppgangen til loftet er bak i skipet på nordsida opp til galleriet og vidare opp bak orgelet.<br />
<br />
====Fargar====<br />
Kalkmåleri, truleg frå 1200-talet. Delar av kalkmåleria var synlege i 1880, noko vart framkalla av Lars Osa i 1915, og mindre delar av Domenico Erdmann i 1936.<ref> Christie 1961 s. 74</ref> I samband med restaurering ai 1960 avdekte Ola Seter ein del av kalkmåleria i kyrkja. Av det som er avdekt er det mest iaugefallande erkeengelen Mikael med skålvekt og smådjevlar på nordmuren i skipet og ein biskop på sørmuren. I korbogevangane er det diagonale ruter og rundt vindauga dekorative border. I sjølve bogen er det ein geometrisk dekor som liknar åklemønster. Det finst også fleire avdekte spor, t.d. ein vigslingskross. Murane er elles kvitkalka. Seter avdekte også figurframstillingar utvendes, t d eit skip sør for vestportalen teikna opp i sepia. Det kan truleg finnast meir dekor under kalkpussen.<br />
<br />
Det vart lagt ut sju riksdalarar til ein målar som ”haffe malet i kirchen” i 1662-64.<ref> Rekneskap</ref><br />
<br />
Ved restaureringsarbeida under Christian Christie i 1880-åra vart fargeuttrykket i kyrkja endra. Ein må tru at benker og andre inventardelar før dette hadde fargar prega av 16- og 1700-talet, men at den nye ”mellomalderstilen” i olja furu tok vekk ein del av tidlegare fargerikdom.<br />
<br />
Fargerestaureringa under Håkon Christie i 1960-åra vart utført av Johannes Rørvik og Odd Helland. Ankerbjelkar, himlingar, golv og benker i skipet framstår no trekvite, truleg luta. Midtgangsløparen har nøytrale fargetonar og er voven av kvinner i soknet. Benkene har rustraude puter, interiøret er elles prega av fargane på eldre inventardelar som galleri, altarparti, preikestol med vidare.<br />
<br />
====Lys og varme====<br />
Det vart lagt inn elektrisk straum i kyrkja i samband med arbeida kring 1960.<br />
<br />
===Inventar===<br />
====Altar====<br />
Kassealtaret er eit snekkararbeid frå renessansen. Altaret har seks (2x3) fyllingar i front og to på kvar side. Fyllingane er sette inn i eit rammeverk og innramma med profilerte lister. Listene tekinar også ei rombeforma rute midt på kvar fylling. Fyllingane er måla med fleire raude bølja parallelle striper på gulgrøn botn, elles i kvitt, grønt og raudt. På austsida har altaret to skåpdører.<br />
<br />
Altaret vart teke ut saman med altartavla i 1880, og har i ein periode vore i bruk som skåp på ein gard i bygda. Det kom attende til kyrkja i 1961.<br />
<br />
====Altartavle====<br />
a) ''Del av altartavle''? <br />
Etter Bendixen skal det finnast ein fløy av ei katekismetavle i kyrkja, med ”alterets sakramenter” på den eine sida og dei første bodorda på den andre.<ref> Bendixen 1904-13, s. 526</ref> Denne er ikkje registrert.<br />
<br />
b) ''Altartavle frå ca 1690''. Altartavle frå omkring 1690-åra, snekkararbeid i barokk stil. Tavla har to høgder avslutta oppe med broten gavl og på sidene med gjennombrotne vengjer. Kvar høgd er delt i tre felt horisontalt, felta er flankerte med runde søyler med diamantformer på nedre del og med korintiske kapitel. Fotstykke nede og øvre gesimsar markerer høgdeskilja og har støtte for dei nemnde søylene. Fotfeltet har plintar under søylene, medan gesimsane har konsollar i form av englehovud. Begge midtfelta har biletfelt med gjennombroten, skoren krone. Sidefelta har også biletfelt, i første høgd med åttekanta rammer av profilert listverk. Midtfeltet i første høgd framstiller Nattverden, sidefelta viser Moses til venstre og Aron til høgre. I andre høgd viser midtfeltet Krossfestinga med Maria, Jesu mor, ståande til venstre i biletet, Maria frå Magdala knelande ved krossfoten og Johannes ståande til høgre for krossen. Sidefelta i andre høgd viser Paulus til venstre med sverd og Peter med nøklane til høgre. Tavla har mørk, marmorert bakgrunn. Fargar elles er i hovudsak raudt, kvitt, grønt og gull.<br />
<br />
====Altarring====<br />
Altarringenen er tilnærma kvadratisk. Stoppa og skinntrekt knelepute, balustrar og profilert handlist med hylle for særkalkar. Golvet i altarringen er måla sjakkruta.<br />
<br />
====Døypefont====<br />
Kleberfont frå mellomalderen (1225-1275). Fonten er tredelt med kum, skaft og fot. Kummen er rund med rette vegger med ein brei profil på øvre del. Nede svingar kummen inn mot det sylinderforma skaftet som er tappa opp i kummen og ned i foten. Foten er rund med fire bladhjørne. Fonten har gjennomgåande uttappingshol. Det er to gjennomgåande, horisontale sprekker i kummen. Topp og botnplate til lok finst. Mål: høgde 89 cm, diameter kum 70 cm, indre diameter kum 54 cm.<ref> Solhaug, vol. II, s. 60</ref><br />
<br />
====Dåpshus====<br />
Tidlegare har døypefonten vore plassert i eit eige dåpshus nordvest i skipet. I 1665-67 vart ”fundten” og ”begge trapperne optil lemmerne” vølte.<ref> Rekneskapar</ref> Etter Bendixen skal dåpshuset ha hatt ”en overbygning med toppformet spir”.<ref> Bendixen 1904-13, s. 66-67</ref> Han fortel også at det frå overdelen av dåpshuset skal finnast ”smækkert listværk med tandsnit under”, og at ”et topformet spir har kanskje hørt til dets top. […] – Neumann omtaler en stor kuppel over fonten, hvorunder saaes ”8 absurde malerier”.”<ref> Bendixen 1904.13 s. 526</ref><br />
<br />
====Preikestol med oppgang====<br />
Snekkarverk frå rennesansen, årstalet 1609 er måla på preikestolen. Forma tilseier at stolen tidlegare kan ha vore ein lektoriepreikestol, som har gått som eit galleri på tvers framfor korbogen. Då Bendixen registrert kyrkja, låg preikestolen på loftet, ”noksaa godt opstillet”. Slik han er sett opp no, står sjølve preikestolskorga med tre fag sentralt. Ytterfaga i korga er flankerte av eitt fag på kvar side og desse igjen med framskotne fløyfelt. Løkbotnen under sjølve preikestolen er truleg yngre enn resten.<br />
<br />
Snekkararbeidet er tidstypisk med øvre og nedre smalfelt og storfelt skilde med listverk. Øvre gesims, handflata, er understødd av kraftig tannsnittprofil. Øvre smalfelt har kartusjar, storfelta har sidestilte kanellerte pilastrar og med unntak av dei to framskotne fløyendane, har dei portalfelt omgjevne av bandsnoingsornament med listkapitel. I innerhjørne er pilastrane frå to tilstøytande felt samkomponerte. Nedre smalfelt har sidestilte, svungne konsollar med beslagornamentikk.<br />
<br />
Preikestolen har ved nyoppsettinga fått eit nøytralt underbygg av treverk. Preikestolen er plassert i søraustre hjørne i skipet med oppgang frå nord.<br />
<br />
Dei opphavlege delane av preikestolen, sju fag med portalfelt og to utan, er måla av Peter Reimers. To nyare felt, knytte til oppgangen, vart måla av Nils Bergslien då preikestolen vart sett inn att i kyrkja i 1907.<br />
<br />
Dei sentrale motiva er Kristus framme på preikestolkorga med Charitas til venstre og Spes til høgre. Utafor desse, på dei inntrekte faga, er framstillingar av Fides til venstre og Pietas til høgre. På det skrå sidefaget til fløyane er framstilling av gjevarar og initiativtakarar, medan målaren er presentert på dei smale endeflatene framme på fløyane.<br />
<br />
Smalfelta har innskrifter måla med gotiske bokstavar i gull på svart botn. I felta med Kristus og dei fire felta med dygdene identifiserer innskrifta i øvre smalfelt det måla motivet i storfeltet, medan nedre smalfelt har ein kommentar til motivet i form av bibelsitat. I tekstane nedafor er avkortingsteikn oppløyste.<br />
<br />
Krisus-feltet har SALVATOR MUNDI i øvre smalfelt, i nedre smalfelt: De skulle kalle paa mit naffn, oc ieg vil Bønhøre dem, ieg vil sige det er mit folck, oc de skille sige: HERE min Gud. Zach: 13, Offer Gud tack oc betal den høyeste dit løfte. Psal. 50.<br />
<br />
I feltet til vestre i preikestolkorga står CHARITAS (kjærleik) i øvre smalfelt. I nedre smalfelt: Gud som er Riig aff Barmhiertighed, formiddelst sin store Kierlighed, med huilken hand elskte os, da giorde hand os Leffuendis i Christo. EPHES: 2.<br />
<br />
I feltet til høgre i preikestolkorga står SPES (von) i øvre smalfelt. I nedre smalfelt: Haab paa HERREN oc giør godt, bliff i Landet oc ner dig redelig, forlyst dig i Herren, hand skall giffue dig dit hiertis begiering. Psalm 37.<br />
<br />
Feltet til venstre for Charitas har FIDES (tru) i øvre smalfelt og i nedre smalfelt: Troer paa Herren saa skulle i bliffue trygge oc tror hans propheter, saa skulle i faa Lycke. 2. (varaliv 2? – teksten står i 2. Krønikebok 20,20) Den rechtferdige leffuer af sin Tro. Habacuc 2 Cap.<br />
<br />
Feltet til høgre for Spes har PIETAS (fromheit) i øvre smalfelt og i nedre smalfelt: Betenker at herren kand hilpe(!), oc frychter hannom aluorlige, Thi hand lader sig finde aff dem som ikke friste hannom, oc hand obenbaris for dennom som iche Vantro hannom.<br />
<br />
I sidefeltet til fløyframspringet til venstre står NIHIL EST SIMUL ET(!) INVENTUM, ET PERFECTUM (ingenting er samstundes funne opp og perfekt) i øvre smalfelt, og i nedre smalfelt: Hederlige, Gudfrychtige oc Høilærde Mand, Magister Andreas Michelsen Colding, superintendent offuer Bergen Stifft. A B C D. Det måla skjoldet i portalen i midtfeltet er utan hjelm og oppheng i to raude snorer i ein ring. Det er vertikalt todelt. Venstre del har ei grein med to drueklasar og tre blad, høgre del overkroppen av ei bukk heva og vend innover der frambeina kviler i vinranken.<br />
<br />
Tilsvarande felt til høgre har PIETAS FVNDAMENTVM OMNIUM VIRTVTVM EST (Fromheit er grunnlaget for alle dygder), og i nedre smalfelt: Erlig oc Velbyrdig Mand Jürgen Brokenhuss’ til Wollersløff Kong. May<sup>tt</sup>. Høffuitzmand offuer Halsnø Closters Gods oc Hardanger Læhn. Befalede denne Predigstoll at giøre oc Staffere. Det måla våpenet i storfeltet Skjoldet er også her vertikalt delt i to med tre roser over delelina. Våpenet har hjelm og hjelmblad og er toppa av ei liknande rose mellom to horn. Bendixen opplyser at Georg Michelsen Colding, prest og prost over Hardanger, var bror til biskopen, Andreas Michelsen Colding (sjå ovafor) og døydde i 1612.<ref> Bendixen 1904-13, s. 525</ref><br />
<br />
Oppe på venstre fløyfelt: PETRVS REIMERS. NEVSTAD.FECIT, og nede: ANNO 1609, og på høgre: GEORG : M : C : PAST. ET PRÆP HARD. F.F.. Nede står: DEN 28 MARTY. I dei smale storfelta er måla framstillingar av ein kvinneleg hermefigur på kvar side.<br />
<br />
Ved gjennoppsettinga av preikestolen vart han supplert med to nye felt måla av Niels Bergslien. Desse finst enno i kyrkja, det eine er sett som sidefelt på nordsida av venstre fløy. Dette framstiller Jesus saman med eit barn og med innskrift i gotisk skrift nede: Sandelig siger jeg Eder, Hvo som ikke anammer Guds Rige som et lidet Barn, skal ingenlunde komme ind i det. Mark. 10 Kap. 15 Vrs. Det andre er no opphengt som bilete i ei ramme. Det framstiller Jesus saman med kvinna ved Sykars brønn.<br />
<br />
====Preikestolshimling====<br />
Snekkararbeid, truleg seinare enn preikestolen. Preikestolhimlingen er åttekanta med flat botn og hengebord på sidene med kartusjar utvendes. Kransen av bord er avslutta oppe mot botnen og nede ved profilerte lister. På oversida har himlingen åttekanta krone med grovt utskore lauvverk og ei flat krone sentralt på kvar side. I midten av himlingsbotnen heng ei due i blomekrans. Fargar: blått, grått, grønt og raudt, dua kvit, staffert med gull.<br />
<br />
====Benker og faste stolar====<br />
Rekneskapane har ein del opplysningar om sitjeplassar og faste stolar i kyrkja på 1600-talet. Det stod ein ''skriftestol'' bak altaret. I 1630-32 er det brukt bord til ”Itt schilsmis i schrifftestolen”, stolen vart også vølt i 1720-22. Skriftestol var det i kyrkja i alle fall fram til 1834. Ved visitasen det året meinte prosten at skriftestolen burde takast vekk, då han stod i vegen, og at det i staden skulle setjast opp ein benk ved muren.<br />
<br />
Samstundes med at det vart laga skilje i skriftestolen, vart det etter rekneskapen laga ein ”serdehlis stoell […] udi kirken som di helstarrige schulle i staa effter den høie øffrigheds befalling”.<br />
<br />
Det vart bygt fire nye stolar i skipet i 1644-46, og i 1699-1701 ein ny stol ved preikestolen. I 1711-13 vart det laga ”2 nye mandfolchestoler og lagt gulv der i”.<ref> Rekneskap</ref><br />
<br />
''Prosten'' må ha hatt ein eigen stol i skipet, i 1662-64 vart det laga hengsler "for profstestoelen udi kirchen”.<ref> Rekneskap</ref><br />
<br />
Som i mange andre kyrkjer var det tidlegare låge benker ved midtgangen der ungdommane sat. I visitasmeldinga for 1835 finn vi følgjande opplysning:<br />
<br />
<blockquote> saaledes ere og bænkene framfor stolene brøstfældige. Her bemærkede provsten, at disse faste bænke burde ombyttes med løse, der kunne fjernes fra disse stole samt di hattepinde, som ere fæstede paa stolene borttagis, da folk, som opstaae paa disse bænke, og hattene som henges paa disse pinde, forhindre at de som sidde i stolene ikke ved catichisationen kunne høre eller see hvad der foregaaer paa gulvet.</blockquote><br />
<br />
''Prestestol'' frå 1600-talet i nordvestre hjørne i koret. Stolen vart vølt i 1720-22, demontert i 1880 og remontert i 1960.<br />
<br />
''Klokkarstol'' frå 1600-talet i sørvestre hjørne i koret. Demontert i 1880, remontert i 1960. Håkon Christie skriv at det aust for prestestolen og klokkarstolen har vore faste stolar tidlegare, men at det ikkje var grunnlag for å rekonstruera desse. I staden vart det laga enkle benker.<br />
<br />
Aust i skipet, på nordsida, skal det også ha vore ein privat stol eller eit pulpitur.<br />
<br />
<blockquote>I skibets nordøstre hjørne sto et lite, lukket galleri høyt oppe på muren med vinduer og forheng. Det kaltes Utnestolen og hadde trapp opp langs muren nord for korbuen. Utnestolen ble revet i 1880, og det kjennes ingen detaljerte opplysninger om hvordan den så ut.<ref> Christie 1961, s. 88 i det han viser til opplysning frå Margreta Lutro</ref></blockquote><br />
<br />
I 1720-22 vart stolane på pulpituret vølte, men det er uvisst om det er snakk om same det same pulpituret.<br />
<br />
Ved restaureringa i 1960 fekk kyrkja nye benker på begge sider av midtgangen med rette vangar og noko lægre fyllingsdører. Benkene står umåla.<br />
<br />
<blockquote>To av de gamle svillene er lagt langs langmurene hvor de tjener sin opprinneleige funksjon som bærere av benkesetene.<ref> Christie 1961, s. 88 der han også gjer greie for eldre benker</ref></blockquote><br />
<br />
====Galleri====<br />
I 1653-55 vart det ”Forferdiget i kierchen it nyt pulpitur”. På materiallista ser det ut til å ha vore eit stort arbeid, og det kan ha vore det galleriet som står i kyrkja i dag med ein del endringar. Pulpituret hadde trapp, panel, golv og stolestader.<ref> Rekneskap</ref><br />
<br />
Vestgalleriet i kyrkja var av dei interiørelementa i kyrkja som vart fjerna i 1880. Kyrkja fekk då eit nytt galleri i olja furu som vart lagt høgt mot vest, for å frigjera vestportalen, og skrådde ned mot aust. Brystninga frå det gamle galleriet fanst mellom mykje anna demontert inventar på det rommelege loftet over skipet, medan mykje av bjelkelaget var nytta som golvbjelkar. I 1960 vart materialane til 16-talsgalleriet leita fram att, supplert og rekonstruert.<ref> Christie 1961, s. 90</ref><br />
<br />
====Skulptur====<br />
Kopi av kyrkjemodell frå mellomalderen. Originalen er i Bergen Museum. Ikkje registrert.<br />
<br />
====Epitaf====<br />
Minnetavle over presten ''Niels Hertzberg''<br />
<br />
<blockquote>bærer hans litograferte billede og en vidtløftig levnetsbeskrivelse, versificeret og fornøielig, forfattet af kirkesangeren Samson Hauso, der selv sammen med flere andre har bekostet tavlen udført og ophængt i kirken, Den er malet af Trond Kinservik, fader til den bekjendte træskjærer.<ref> Bendixen 1904-13 s. 529</ref></blockquote><br />
<br />
”Levnetsbeskrivelsen” er som følgjer:<ref> Transskribert av A.M. Hoff 2005</ref><br />
<br />
====Måleri====<br />
Frontale. Kopi av Kinsarvik-frontalet (no på Bergen Museum), måla av Siri Herland.<br />
<br />
====Biletteppe====<br />
På det attblenda vindauget nord i austmuren i skipet heng ein biletvev frå 1993, årstalet er innvove. Veven viser ei sitjande kvinne med eit gutebarn på fanget – Maria med barnet. Over høgre skuldera til kvinna er ei stjerne, over til venstre to duer. Barnet held ein olivenkvist i høgre hand. Begge har ein glorie om hovudet, dei to er framstilte mot ein kross i bakgrunnen. Fargane i interiøret dominerer. Teppet er signert DI (Dagfinn Instanes, 1919-1998) og 1993.<br />
<br />
===={{Lukket|Rituelle kar}}====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar. <br />
====Parament====<br />
''Altarduk''<br />
<br />
I 1661 hadde kyrkja berre ein gammal altarduk, men i inventarlista for 1690 var det ein ny duk som var gåve frå ”Arne Vineæs” og ein dreiels altarduk som var gjeven av løytnant Johan Davidsen”, i seinare lister er det berre dreielsduken som er nemnd.<br />
<br />
Ein ny altarduk vart skaffa til kyrkja i 1859.<ref> Visitasmelding</ref><br />
<br />
Duken som er i kyrkja no er frå 1998 og har bord i hardangersaum sydd av Kari Kjetland.<br />
<br />
''Altarklede''<br />
<br />
Kyrkja har hatt eit raudt altarklede som var ei gåve frå soknepresten og nokon av allmugen i 1711.<ref> Inventarliste, rekneskap</ref> I lista frå 1723 er det nok det same kledet som er nemnt, det er då presisert at det var av klede, slik det var vanleg. Samstundes er det teke med at det finst eit opheng til preikestolen av same klede. Altaret har ikkje klede no.<br />
<br />
''Kalkduk''<br />
<br />
I rekneskapen for 1675-77 er det oppført utlegg for ”en dug til kalchen”. Kalkduk finst ikkje i kyrkja no.<br />
<br />
''Messehaklar''<br />
<br />
Alt i 1620 er det nemnt ein gammal messehakel og messeserk i Kinsarvik. Truleg er det denne som følgjer kyrkja heilt fram til synfaringa i 1661-65 då det er påpeikt at det trengs ein ny, ettersom den ”Gamble er Reffuen och gammell”. Rundt 1700 har kyrkja framleis ein gammal ubrukeleg messehakel, men no også ein ny som er kjøpt i 1692. Midlane til den nye hakelen kom frå sentralt hald, stiftsskrivaren skriv ein merknad om dette i 1687-89:<br />
<br />
<blockquote>til kirchen schyldig 37 Rdr. 3 mark og 7 sk., huoraf paa høy Øfrigheds behag er bevilget at maa giøres en ny messehagel, efftersom den gamble befindes aldelis u=brugelig, och har almuen herimod lofued at forære en kiøn ny altertaffle.</blockquote><br />
<br />
Ved inventarlista frå 1690 er det seinare sett til ei opplysning om at ”Paa den ny messehagel har sorenschriverens kieriste forærit nyt bordyret crusifix Ao 1701”. Følgjande lister fører opp både den gamle og ein god messehakel med brodert krusifiks.<br />
<br />
Ved visitasmeldinga i 1834 fann prosten messehakelen ”aldeles casabel”, holete, utsleten og han laut bytast ut med ein ny. Ved neste visitas er hakelen ”istandsat”.<br />
<br />
Bendixen skriv om eldre messehaklar som ikkje lenger finst i kyrkja. Det er a) ein vanleg av raud fløyels hakel med kross og kant av gullband. b) Ein av raud fløyel med utsydd gyllent krusifiks. Kristus er framstilt levande med sidestilte bein og med knoklar og kranium ved krossfoten og hakelen har kvite border kring krossen og kanten. I eit høgraudt band innskrifta M.F. – EHD. 1702 (Mandrup Funch og kona hans). Dette må vera den messehakelen som er nemnt ovafor. c) Ein svart med sølvband, elles utan ornament.<ref> Bendixen 1904-13, s. 529</ref><br />
<br />
Kyrkja har no ein kvit messehakel med raud kross og stolpe som kan gå attende til 1950-talet, ein grøn med gul y-kross som truleg er frå 1960-talet og fire messehaklar i liturgiske fargar frå Kirkelig kulturverksted, truleg frå 1990-åra.<br />
<br />
''Messeskjorte''<br />
<br />
Det fanst ein messeserk i kyrkja i 1620, i 1636-38 vart det laga ein ny, sameleis i 1650-52. I 1690 fekk kyrkja ein messeserk i gåve.<sup> </sup><ref> Rekneskapar</ref><br />
<br />
Også i 1859 finst det opplysningar om ei ny messeskjorte.<ref> Visitasmelding</ref><br />
<br />
===={{Lukket|Lysstell}}====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar. <br />
====Klokker====<br />
I inventarlista frå 1620 er det nemnt to ”brugelig” klokker, den største av desse vart i 1633-35 ført til Danmark og omstøypt.<ref> Rekneskap</ref> Om dette finst følgjande opplysningar: ”Eirick Ottessøn” har sytt for at klokka vart omstøypt, det vil truleg seia at han har betalt for arbeidet. Kaptein ”Hans Lyerssøn og Olluf [...]” har ført klokka til Danmark etter ”Jørgen Brochenhusis” ordre, ”Olluff [...] tiener Maagens” har frakta klokka til skipet, medan ”Johannis uuse, ock Torgeir Loute” og to andre i neste rekneskapsbolk fekk betalt for å føra klokka frå Bergen og heim att til Kinsarvik.<br />
<br />
I inventarlista for 1661 er den minste klokka sprukken, og det vart kommentert i synfaring 1661-65 at ho ikkje kunne brukast meir før ho var omstøypt. Dette vart gjort i 1689”.<ref> Rekneskapar, rekneskap 1687-89 og inventarliste 1690</ref> Seinare er desse to klokkene nemnde i inventarlistene.<br />
<br />
Dei to klokkene som er i bruk i kyrkja no heng i klokkestol vest på loftet over skipet. Opninga i vestgavlen fungerer som lydluke ved ringing. Kyrkja har også to eldre klokker, dei står inntil vidare på golvet i nærleiken. Det er tanken å gjera desse meir tilgjengelege for kyrkjelyden.<br />
<br />
a) ''Klokke frå 1776'' med krone med sekskanta bogar og midtboge. Flat kroneplate som svingar ned og ut mot runda hue over hals med skriftband mellom riller og vekstornamentborder. Utskrådd korpus avslutta med riller. Slagringen skrår ut og knekker ned. Innvendes skrår han noko opp. '''Diameter ?''', høgde med krone ca 62 cm, høgde utan krone ca 50 cm. Innskrifter: På halsen: IESU CHRISTIANI GAUDENT ME FECIT RADE PAULUS GOTTLOB LEBRECT IN BERGEN ANNO 1776. På korpus: OMSTØBT VED EYEREN HERR IOACHIM CHRISTIAN VON GEELMUYDEN KONGEL. MAIESTETS GENERAL KRIGS COMMISARIUS IUR. UTR. ET PHIL. DOCTOR SAMT RAADMAND OG NOTARIUS PUBLICUS I BERGEN ANNO 1776.<ref> Sekstala er begge stader skrivne på same måten. I notat frå Olsen Nauens er det eine staden tolka som 8</ref><br />
<br />
b) Enkel ''stålklokke frå 1800-talet''. Krone av midtstong med fire fløyar og med fire hol til feste. Flat kroneplate, runda hue, rett hals med to skilde riller, utskrådd korpus, tre riller og nedbøygd slagring. På halsen mellom rillene: B.V.G. '''Diameter ?''', høgde med krone 57 cm, høgde utan krone 50 cm. Ved visitasmeldinga frå 1819 heiter det at kyrkja berre har ei kyrkjeklokke, som må vera a, medan ”den mindste er brusten”. I 1823 er det ved visitasen notert at ”Den manglende mindste kirkeklokke er nu anskaffet, dette er mest sannsynleg klokke b.<br />
<br />
c) ''Klokke frå 2002'' frå Olsen Nauen. Innskrift i skriftband på halsen: OLSEN NAUEN KLOKKESTØPERI TØNSBERG.<br />
<br />
d) ''Klokke frå 2002'' frå Olsen Nauen. Mindre enn klokke c. Innskrift i skriftband på halsen: OLSEN NAUEN KLOKKESTØPERI TØNSBERG.<br />
<br />
====Orgel====<br />
Paul Ott, Göttingen. Orgelet var ferdig i september 1961. Det har 14 stemmer fordelte på to manualar og pedal. Mekanisk overføring, Sløyfelade med elektrisk vindforsyning.<ref> Kolnes 1993, s. 366</ref> Orgelet har rette sider som avgrensar brystverk og sidetårn, alle med synlege metallpiper.<br />
<br />
====Bøker====<br />
Dei bøkene som er opprekna i inventarlista frå 1620 er ein gammal bibel, ei salmebok, ei lita ”[...]dbog” og ei altarbok. I 1648-49 vart det betalt for ein bibel som ”aff øffrigheden ehr opskicket till kirckerne”. I 1661 hadde kyrkja utlegg til ein bibel som alle tre kyrkjene i gjeldet har betalt, og til ei altarbok og ei salmebok. Inventarlista frå 1690 med seinare merknader fortel at kyrkja då hadde følgjande bøker: ein ”Svaningi Bibel” i oktavo, ei ny altarbok og ei gammal altarbok. Desse var hjå soknepresten. I tillegg hadde kyrkja eit nytt kyrkjeritual og ein ny gradual som vart kjøpt i 1700. Dei same er nemnde i 1705, 1711og 1723.<br />
<br />
Kyrkja har teke vare på fleire eldre bøker. Mangelfull registrering. Som døme kan nemnast "den forordnede nye Kirke Psalme Boog Th. Kingo. Kbh. 1755", Kingosalmebok frå 1821 og ei altarbok, truleg frå 1700-talet.<br />
<br />
====Nummertavler====<br />
Salmenummera vert hengde opp på stiftar på ei kviltlasert tavle utan ramme.<br />
<br />
====Møblar====<br />
I 1678-79 kjøpt kyrkja ein ny brudestol.<ref> Rekneskap</ref><br />
<br />
Det står ein eldre ''eikestol i stolpekonstruksjon'' med dreia spiler i kyrkja i dag. Stolen var dårleg halden og vart sett i stand av møbelsnekkar Knut Utne i samband med restaureringa i 1960.<ref> Christie 1961, s. 86</ref> Mellom stolpane har stolen to prosser på kvar side under setet, forbein er dreia og går opp som støtte for armlene. Bakbeina er også dreia og går opp som ryggstolpar med feste for armlene. Sete av bord er feste til ei ramme som er lagd inn i dei fire beina. Ryggen har ei horisontal ryggsprosse og sveifa toppbrett. Mellom toppbrett og ryggsprosse, mellom ryggsprosse og sete og mellom armlene og sete er det sett inn små, dreia pillarar.<br />
<br />
To eldre ''gyllenlêr-stolar''.<br />
<br />
====Offerutstyr====<br />
I inventarlistene frå 1690 fram til 1723 nemner rekneskapane ”2 fattige punge”. Det finst framleis to defekte klingpungar i kyrkja, den eine med blått stoff, den andre utan sjølve pungen.<br />
<br />
''Skål''<br />
<br />
Offerskåla som vert brukt er frå 1969. Skåla og foten er dreia av Torkel Trones og teikna og dekoreret av Gunnar Bjotveit. Foten har fire utskorne personframstillingar i relieff, skåla har enklare knelande englar og kross, sol etc.<br />
<br />
====Blomstervasar====<br />
Blomeurner i keramikk 1985/90 laga av Bjørn Br. Pedersen. Urnene har form som prest i kjortel. Lysestake i keramikk i same form.<ref> Brosjyre</ref><br />
<br />
====Gjenstandar på Bergen Museum====<br />
Av gjenstandar frå kyrkja, i tillegg til den nemnde lysekrona som no er på Bergen Museum, kan nemnast to kapitel frå prosesjonstavar<ref> Bendixen 1904 - 13 s. 524</ref> og ein kyrkjemodell. Kopi av modellen finst i kyrkja.<br />
<br />
===Kyrkjegard og gravminne===<br />
====Kyrkjegard<ref> Kyrkjegard og gravminne er mangelfullt registrert</ref>====<br />
Kyrkjegarden låg tidlegare svært utsett til for elva, og "I 1743 braut elva Kinso ut frå leiet sitt og tok med seg halvdelen av kyrkjegarden. [...] Det vart laga nytt lege til elva, slik ho går idag."<ref> Brosjyre</ref><br />
<br />
På 1600-talet var portane til kyrkjegarden i Kinsarvik av vanleg type med to stopar på kvar side av inngangen og med eit lite saltak på tvers over. I 1642-44 vart det laga to nye portar, kvar med fire stolpar. I 1662-64 vart det laga eit nytt tak på den eine porten ”med klincher och jernhengsler”, og i 1702-04 vart det bygt opp att ein ny kyrkjegardsport på sørsida, etter som den gamle var teken av stormen.<br />
<br />
Hovudporten inn til kyrkjegarden i dag er i vest. Han har to oppmurte stolpar som ber eit saltak på tvers, og port av smijarn. ”På ein stein over inngangen på porten står at denne er reist av sokneprest "Jørgen Brose oc flere Guds børn" i 1724."<ref> Brosjyre</ref><br />
<br />
Siste utvidinga av kyrkjegarden var i 1987.<br />
<br />
====Gravminne====<br />
''Gravminne i kyrkja''<br />
<br />
Ved restaureringa i 1961 vart det funne to gravkjellarar i kyrkjegrunnen. Om lag 40 store kister og like mange barnekister vart sette ned att under golvet i kyrkja.<ref> Christie 1961 s. 80</ref><br />
<br />
Bendixen gjer greie for ein del gamle gravminne som dels er registrerte av Miltzow og som truleg ikkje lengre kan lesast.<ref> Bendixen 1904-13, s. 527</ref><br />
<br />
====Diverse====<br />
I 1630-32 og i 1674 er det kjøpt nye gapestokkar til kyrkjegarden, den siste ”med halsband”.<ref> Rekneskap</ref><br />
<br />
==Kjelder==<br />
=====Utrykte kjelder=====<br />
Rapport NDR 2001, Tilstandsvurdering av Kinsarvik kirke i Hardanger, Rapport NDR 6/2001<br />
<br />
Synfaringsforretning 1835, Statsarkivet i Bergen, Sorenskrivararkivet, Hardanger og Voss<br />
<br />
Visitasmeldingar, Statsarkivet i Bergen, Bispearkivet<br />
<br />
=====Trykte kjelder=====<br />
# Bendixen, B.E. ''Kirkerne i Søndre Bergenhus Amt'', Bergen 1904-13<br />
# Brosjyre, ”Kinsarvik kyrkja”, Ullensvang 2000, Ullensvang kommune, Kyrkjeverja<br />
# Christie, H., "Kinsarvik kirke og dens restaurering", ''Årbok ''1961 s. 47-112<br />
# Ekroll, Ø., ''Med kleber og kalk'', Oslo 1997<br />
# Kolnes, S.J., ''Norsk orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
# Rygh, O., ''Norske Gaardnavne'', 1833 – 1899, Oslo 1999 (Dokumentasjonsprosjektet)<br />
<br />
==Bilete==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Eksteriør"><br />
Fil:Kinsarvik austfasade AMH 2005.jpg|Kinsarvik austfasade AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik nordfasade AMH 2005.jpg|Kinsarvik nordfasade AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik sørfasade AMH 2005.jpg|Kinsarvik sørfasade AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik sørfasade og kyrkjegard AMH 2005.jpg|Kinsarvik sørfasade og kyrkjegard AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik kyrkje sett frå nordvest AMH 2005.jpg|Kinsarvik kyrkje sett frå nordvest AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik kyrkja og borgstova sett frå vest AMH 2005.jpg|Kinsarvik kyrkja og borgstova sett frå vest AMH 2005<br />
<br />
Fil:Kyrkja og borgstova sett frå sørvest AMH 2005.jpg|Kyrkja og borgstova sett frå sørvest AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik nedgrodde gravminne sør for koret AMH 2005.jpg|Kinsarvik nedgrodde gravminne sør for koret AMH 2005<br />
Fil:kyrkjemodell1[1].jpg|kyrkjemodell1[1]<br />
Fil:Gamle_steinar_utanfor_kor_i_Kinsarvik[1].jpg|Gamle_steinar_utanfor_kor_i_Kinsarvik[1]<br />
Fil:Kinsarvik kyrkjegarden ny og gammal del AMH 2005.jpg|Kinsarvik kyrkjegarden ny og gammal del AMH 2005<br />
Fil:Gamle_steinar_utanfor_kor_i_Kinsarvik-1-.jpg|Kinsarvik Gamle steinar utanfor koret, Kyrkjeverja i Ullensvang 2012<br />
</gallery><br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Portalar, dører og vindauge"><br />
<br />
Fil:Kinsarvik vestportalen sett frå våpenhuset AMH 2005.jpg|Kinsarvik vestportalen sett frå våpenhuset AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik nordportalen i skipet AMH 2005.jpg|Kinsarvik nordportalen i skipet AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik nordportalen i skipet kross AMH 2005.jpg|Kinsarvik nordportalen i skipet kross AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik sørportal i koret AMH 2005.jpg|Kinsarvik sørportal i koret AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik sørportal i skipet AMH 2005.jpg|Kinsarvik sørportal i skipet AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik sørportal i skipet detalj 1 AMH 2005.jpg|Kinsarvik sørportal i skipet detalj 1 AMH 2005<br />
<br />
Fil:Kinsarvik sørportal i skipet detalj 2 AMH 2005.jpg|Kinsarvik sørportal i skipet detalj 2 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik sørportal i skipet kross AMH 2005.jpg|Kinsarvik sørportal i skipet kross AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vestportalen detalj 2 AMH 2005.jpg|Kinsarvik vestportalen detalj 2 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vestportalen detalj 3 AMH 2005.jpg|Kinsarvik vestportalen detalj 3 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vestportalen detalj 4 AMH 2005.jpg|Kinsarvik vestportalen detalj 4 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vestportalen detalj AMH 2005.jpg|Kinsarvik vestportalen detalj AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik opning i vestgavlen AMH 2005.jpg|Kinsarvik opning i vestgavlen AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vindauge aust i koret AMH 2005.jpg|Kinsarvik vindauge aust i koret AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vindauge i austgavlen i koret AMH 2005.jpg|Kinsarvik vindauge i austgavlen i koret AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vindauge nord i skipet AMH 2005.jpg|Kinsarvik vindauge nord i skipet AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vindauge sør i skipet AMH 2005.jpg|Kinsarvik vindauge sør i skipet AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik rund glugge søraust i skipet AMH 2005.jpg|Kinsarvik rund glugge søraust i skipet AMH 2005<br />
<br />
<br />
</gallery><br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Kinsarvik kalkmåleri nordvegg i skipet (Mikael) AMH 2005.jpg|Kinsarvik kalkmåleri nordvegg i skipet (Mikael) AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik kalkmåleri sør for vestportalen utvendes AMH 2005.jpg|Kinsarvik kalkmåleri sør for vestportalen utvendes AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik kalkmåleri sørvegg (biskop) AMH 2005.jpg|Kinsarvik kalkmåleri sørvegg (biskop) AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik dekorativt måleri under galleriet AMH 2005.jpg|Kinsarvik dekorativt måleri under galleriet AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik galleri og orgel AMH 2005.jpg|Kinsarvik galleri og orgel AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik søraustre del av loftet over skipet AMH 2005.jpg|Kinsarvik søraustre del av loftet over skipet AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik loftet over koret mot aust AMH 2005.jpg|Kinsarvik loftet over koret mot aust AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik loftet over skipet mot nordaust AMH 2005.jpg|Kinsarvik loftet over skipet mot nordaust AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik loftet over skipet mot vest AMH 2005.jpg|Kinsarvik loftet over skipet mot vest AMH 2005<br />
<br />
</gallery><br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"> Fil:Kinsarvik døypefont AMH 2005.jpg|Kinsarvik døypefont AMH 2005 <br />
Fil:Kinsarvik kopi av altarfrontale AMH 2005.jpg|Kinsarvik kopi av altarfrontale AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik epitafium Niels Hertzberg AMH 2005.jpg|Kinsarvik epitafium Niels Hertzberg AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik biletvev AMH 2005.jpg|Kinsarvik biletvev AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik vange på fast benk i koret AMH 2005.jpg|Kinsarvik vange på fast benk i koret AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik minnetavle om arbeid ved kyrkja 1836 AMH 2005.jpg|Kinsarvik minnetavle om arbeid ved kyrkja 1836 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik minnetavle over givarar AMH 2005.jpg|Kinsarvik minnetavle over givarar AMH 2005<br />
<br />
Fil:Kinsarvik stol AMH 2005.jpg|Kinsarvik stol AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik gyllenlêrstol (ein av to) AMH 2005.jpg|Kinsarvik gyllenlêrstol (ein av to) AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik klokker to frå 2002 AMH 2005.jpg|Kinsarvik klokker to frå 2002 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik klingpungar AMH 2005.jpg|Kinsarvik klingpungar AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik offerskål AMH 2005.jpg|Kinsarvik offerskål AMH 2005<br />
<br />
</gallery><br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Altartavle"><br />
Fil:Kinsarvik altar og -tavle AMH 2005.jpg|Kinsarvik altar og -tavle AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik altartavle detalj 1 AMH 2005.jpg|Kinsarvik altartavle detalj 1 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik altartavle detalj 2 AMH 2005.jpg|Kinsarvik altartavle detalj 2 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik altartavle detalj 3 AMH 2005.jpg|Kinsarvik altartavle detalj 3 AMH 2005<br />
<br />
<br />
</gallery><br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Preikestol"><br />
Fil:Kinsarvik preikestol AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 1 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 1 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 2 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 2 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 3 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 3 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 4 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 4 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 5 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 5 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 6 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 6 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 7 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 7 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 8 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 8 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestol detalj 9 AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestol detalj 9 AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestolfelt (LK) AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestolfelt (LK) AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik preikestolhimling AMH 2005.jpg|Kinsarvik preikestolhimling AMH<br />
Fil:Kinsarvik tidlegare felt til preikestol (LK) AMH 2005.jpg|Kinsarvik tidlegare felt til preikestol (LK) AMH 2005<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Kinsarvik messehakel fiolett rygg AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel fiolett rygg AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel front AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel front AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel grøn eldre front AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel grøn eldre front AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel grøn eldre rygg AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel grøn eldre rygg AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel grøn front AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel grøn front AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel grøn rygg AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel grøn rygg AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel kvit eldre front AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel kvit eldre front AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel kvit eldre rygg AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel kvit eldre rygg AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel kvit front AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel kvit front AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel kvit rygg AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel kvit rygg AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel raud front AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel raud front AMH 2005<br />
Fil:Kinsarvik messehakel raud rygg AMH 2005.jpg|Kinsarvik messehakel raud rygg AMH 2005<br />
</gallery><br />
<br />
==Fotnotar==<br />
<references /><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Kinsarvik sokn]]<br />
[[Kategori:Ullensvang prestegjeld]]<br />
[[Kategori:Hardanger og Voss]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Ullensvang kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Ullensvang kommune]]<br />
[[Kategori:Hordaland fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:Automatisk fredet (før 1650)]]<br />
[[Kategori:Før 1537]]<br />
[[Kategori:Mur/stein]]<br />
[[Kategori:Langplan]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Nyseter_kirke&diff=38599Nyseter kirke2014-08-26T09:34:38Z<p>AnneMarta: /* Bygningen */</p>
<hr />
<div>''Hans-Emil Lidén''<br />
<br />
<br />
Nysæter kirke ligger i området nordøst for Sagvåg sentrum på Stord, i et småkupert terreng omgitt av furuskog og innmark i dalsøkkene rundt bygningen. Kirken er tegnet av arkitekt Colin Anspach. Den ble bygget i 1991 og vigslet i januar 1992.<br />
<br />
===Bygningen===<br />
Kirken er bygget over et kvadrat med to avfasede hjørner (i sørøst og nordvest). Selve kirkerommet danner et høyt midtrom med lavere, pulttakdekkede omganger på alle sider. Nordre omgang inneholder menighetssal med foldevegg mot kirkerommet. Østre omgang inneholder sakristier, kontorer og rom for tekniske installasjoner samt en nisjeaktig utvidelse av kirkerommet. Søndre omgang inneholder to slike nisjer, hvorav den største, i vest, tjener som rom for orgelet. Vestre omgang åpner seg mot kirkerommet i full bredde og er en del av det.<br />
<br />
Mot øst og sør har kirken en fremskytende underetasje som også er dekket av pulttak. Selve midtrommet (kirkerommet) er dekket av et uregelmessig valmtak med toppunkt trukket mot sørøst. Taket er kronet av et lite tårn i form av en takrytter som gir overlys til kirkerommet over alterpartiet.<br />
<br />
Bygningen er oppført av betong med teglsteins forblending utvendig og innvendig. Hovedetasjen har gulv på ett plan av røde og gule teglfliser. Alle tak er tekket med plastisolbelegg. Midtrommets tak bæres av gitterkonstruksjoner i sortlakkert metall som hviler på slanke hjørnesøyler. I nivå med overkant gittere er lagt inn undertak av tre.<br />
<br />
Hovedinngangen ligger i nordvest. Et vindfang skjermer hoveddøren inn til en forhall med trapp ned til underetasjen i omgangshjørnet. Fra forhallen leder en dør inn til selve kirkerommet. Kirkerommet får lys fra høytsittende, lange, lave vinduer i nord- og vestmuren over omgangstakene, samt en loddrett lysspalte i sørvestre hjørne. Koret får overlys fra vinduer i tårnrytteren. Øverst i kirkerommets murer er det murt inn horisontale rekker “lydpotter” (leirrrør som stikker ca. 5 cm frem fra murlivet).<br />
<br />
Underetasjen inneholder rom for barnehage og to rom for menighetsarbeid samt toalett og garderobe.<br />
<br />
Kirken har en frittstående, treetasjes, åpen ''klokkestøpul'' av laminert tre som står like vest for bygningen. Den har fire diagonalstilte hjørnestolper som er avstivet av brede losholter i hver etasje og av krysstivere i mellometasjen. Selve klokke-etasjen er skjermet av et tregitter.<br />
<br />
===Interiør===<br />
Kirkerommets midtgang er lagt diagonalt fra inngangsdøren i nordvestre hjørne mot alteret som er plassert i sørøstre hjørne. En smal korridor bak alteret fører fra nisjen i østre omgang til den tilsvarende nisjen i søndre omgang. På baksiden av muren bak alteret er murt en grunn “alternisje”. Frittstående bordalter på åttekantet podium tre trinn over kirkerommets gulv. Døpefont plassert i midtgangen ved podiet. Prekestol ved østmuren, orgel i sørmurens vestre nisje. Benker i form av stolerader som er plassert vinkelrett på hverandre på hver side av midtgangen.<br />
<br />
====Farger====<br />
Kirkerommet domineres av teglsteinens brunrøde farge. Takene er trehvite med sorte gitterkonstruksjoner. Taket over midtgangen er løftet noe og har hvite plater.<br />
<br />
===Inventar===<br />
====Alter====<br />
Åttekantet bordalter av furu. Ingen altertavle, men ''teppe'' på muren bak alteret. Teppet går fra gulv til tak. Hvitt, med hvite siksak- og chevronornamenter. Hvit silketråd på hvitt lerret. Sign. Kari Dyrdal -92.<br />
<br />
====Alterring====<br />
Følger podiets omkrets. Åttesidet, med enkle stolper i hjørnene og midt på sidene. Enkel håndlist. Knelepute trukket med lyst brunt skinn.<br />
<br />
====Døpefont====<br />
Lakket furu. Åttekantet med fire kantstilte, tykke bord som danner fire ben, vekslende med fire åpne ramverksfelt. Plan overside med hull for dåpsfat. Pyramideformet, åttekantet, sort lokk.<br />
<br />
====Prekestol====<br />
Fem sider av en åttekant. Ramverkskonstruksjon i lakket furu med fyllinger av sortmalte plater. Står direkte på gulvet.<br />
<br />
''Lesepult''. Lakket furu. Enkel, med to ben.<br />
<br />
====Benker====<br />
Lakket bøketre. Enkle, kjedede stoler med åpen rygg og salgjordsflettede seter.<br />
<br />
====Orgel====<br />
Orgel levert av Th. Zuber orgelbyggeri, Ålesund. Ni stemmer fordelt på to manual og pedal. Tredelt front av lys, lakkert furu. Lukkede sidefelt. Midtfeltet er delt inn i fire rektangulære felt av vekslende høyde med lydende piper. Forøvrig har fronten gitterverk. Orgelet skal utvides til 16 stemmer.<br />
<br />
====Maleri/skulptur====<br />
Frem til slutten av 1993 hang et stort krusifiks av stein, hugget av Kristian Blystad, over alterbordet. Krusifikset falt ned og ble knust, men kunstneren har reparert det, og det er gjenoppsatt i en nisje i muren over hovedinngangen i nordvest. Over alterbordet henger nå en sylinderformet skulptur av tre og glass med innlagt lys, formet som en tornekrone/kongekrone. Skulpturen er laget av Per Odd Aarrestad.<br />
<br />
===={{Lukket|Rituelle kar}}====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vises kun for innloggede brukere. <br />
====Paramenter====<br />
Duker på alter og prekestol i liturgiske farger. Enkle stolaer i liturgiske farger. Sort ullkappe. Hvit linlerrets kappe.<br />
<br />
===={{Lukket|Lysstell}}====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vises kun for innloggede brukere. <br />
====Klokker====<br />
To klokker. Utilgjengelige.<br />
<br />
====Nummertavler====<br />
Kvadratiske felt for salmenummer er innfelt i murverket i øst- og sørmuren.<br />
<br />
====Piano====<br />
Piano mrk. Schimmel.<br />
<br />
====Diverse====<br />
Kirkeskip. Nytt. Tremastet kirkeskip henger over midtgangen like innenfor inngangen.<br />
<br />
===Kirkegård og gravminner===<br />
En kirkegård ble anlagt i dalsenkningen like ved kirken i 1990.<br />
<br />
==Kilder==<br />
===Utrykte kilder===<br />
# Muntlige opplysninger fra kirkeverge Odd Martin Myhre,<br />
<br />
==Bilder==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Eksteriør"><br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 1.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 2.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 3.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 5.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Hovedinngang.jpg|Hovedinngang<br />
Fil:Nysæter kirke Klokketårn.jpg|Klokketårn<br />
</gallery><br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Nysæter kirke Kirkerom Bakre.jpg|Kirkerom Bakre<br />
Fil:Nysæter kirke Kirkerom fremre.jpg|Kirkerom fremre<br />
Fil:Nysæter kirke Alterparti 1.jpg|Alterparti <br />
Fil:Nysæter kirke Kyrkjelysal.jpg|Kyrkjelysal<br />
</gallery><br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Nysæter kirke Kunst over alter.jpg|Kunst over alter<br />
Fil:Nysæter kirke Døpefont 1.jpg|Døpefont <br />
Fil:Nysæter kirke Prekestol 1.jpg|Prekestol <br />
Fil:Nysæter kirke Orgel 1.jpg|Orgel <br />
<br />
</gallery><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Mangler metadata]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Nyseter_kirke&diff=38598Nyseter kirke2014-08-26T09:33:11Z<p>AnneMarta: </p>
<hr />
<div>''Hans-Emil Lidén''<br />
<br />
<br />
Nysæter kirke ligger i området nordøst for Sagvåg sentrum på Stord, i et småkupert terreng omgitt av furuskog og innmark i dalsøkkene rundt bygningen. Kirken er tegnet av arkitekt Colin Anspach. Den ble bygget i 1991 og vigslet i januar 1992.<br />
<br />
===Bygningen===<br />
Kirken er bygget over et kvadrat med to avfasede hjørner (i sørøst og nordvest). Selve kirkerommet danner et høyt midtrom med lavere, pulttakdekkede omganger på alle sider. Nordre omgang inneholder menighetssal med foldevegg mot kirkerommet. Østre omgang inneholder sakristier, kontorer og rom for tekniske installasjoner samt en nisjeaktig utvidelse av kirkerommet. Søndre omgang inneholder to slike nisjer, hvorav den største, i vest, tjener som rom for orgelet. Vestre omgang åpner seg mot kirkerommet i full bredde og er en del av det.<br />
<br />
Mot øst og sør har kirken en fremskytende underetasje som også er dekket av pulttak. Selve midtrommet (kirkerommet) er dekket av et uregelmessig valmtak med toppunkt trukket mot sørøst. Taket er kronet av et lite tårn i form av en takrytter som gir overlys til kirkerommet over alterpartiet.<br />
<br />
Bygningen er oppført av betong med teglsteins forblending utvendig og innvendig. Hovedetasjen har gulv på ett plan av røde og gule teglfliser. Alle tak er tekket med kopper. Midtrommets tak bæres av gitterkonstruksjoner i sortlakkert metall som hviler på slanke hjørnesøyler. I nivå med overkant gittere er lagt inn undertak av tre.<br />
<br />
Hovedinngangen ligger i nordvest. Et vindfang skjermer hoveddøren inn til en forhall med trapp ned til underetasjen i omgangshjørnet. Fra forhallen leder en dør inn til selve kirkerommet. Kirkerommet får lys fra høytsittende, lange, lave vinduer i nord- og vestmuren over omgangstakene, samt en loddrett lysspalte i sørvestre hjørne. Koret får overlys fra vinduer i tårnrytteren. Øverst i kirkerommets murer er det murt inn horisontale rekker “lydpotter” (leirrrør som stikker ca. 5 cm frem fra murlivet).<br />
<br />
Underetasjen inneholder rom for barnehage og to rom for menighetsarbeid samt toalett og garderobe.<br />
<br />
Kirken har en frittstående, treetasjes, åpen ''klokkestøpul'' av laminert tre som står like vest for bygningen. Den har fire diagonalstilte hjørnestolper som er avstivet av brede losholter i hver etasje og av krysstivere i mellometasjen. Selve klokke-etasjen er skjermet av et tregitter.<br />
<br />
===Interiør===<br />
Kirkerommets midtgang er lagt diagonalt fra inngangsdøren i nordvestre hjørne mot alteret som er plassert i sørøstre hjørne. En smal korridor bak alteret fører fra nisjen i østre omgang til den tilsvarende nisjen i søndre omgang. På baksiden av muren bak alteret er murt en grunn “alternisje”. Frittstående bordalter på åttekantet podium tre trinn over kirkerommets gulv. Døpefont plassert i midtgangen ved podiet. Prekestol ved østmuren, orgel i sørmurens vestre nisje. Benker i form av stolerader som er plassert vinkelrett på hverandre på hver side av midtgangen.<br />
<br />
====Farger====<br />
Kirkerommet domineres av teglsteinens brunrøde farge. Takene er trehvite med sorte gitterkonstruksjoner. Taket over midtgangen er løftet noe og har hvite plater.<br />
<br />
===Inventar===<br />
====Alter====<br />
Åttekantet bordalter av furu. Ingen altertavle, men ''teppe'' på muren bak alteret. Teppet går fra gulv til tak. Hvitt, med hvite siksak- og chevronornamenter. Hvit silketråd på hvitt lerret. Sign. Kari Dyrdal -92.<br />
<br />
====Alterring====<br />
Følger podiets omkrets. Åttesidet, med enkle stolper i hjørnene og midt på sidene. Enkel håndlist. Knelepute trukket med lyst brunt skinn.<br />
<br />
====Døpefont====<br />
Lakket furu. Åttekantet med fire kantstilte, tykke bord som danner fire ben, vekslende med fire åpne ramverksfelt. Plan overside med hull for dåpsfat. Pyramideformet, åttekantet, sort lokk.<br />
<br />
====Prekestol====<br />
Fem sider av en åttekant. Ramverkskonstruksjon i lakket furu med fyllinger av sortmalte plater. Står direkte på gulvet.<br />
<br />
''Lesepult''. Lakket furu. Enkel, med to ben.<br />
<br />
====Benker====<br />
Lakket bøketre. Enkle, kjedede stoler med åpen rygg og salgjordsflettede seter.<br />
<br />
====Orgel====<br />
Orgel levert av Th. Zuber orgelbyggeri, Ålesund. Ni stemmer fordelt på to manual og pedal. Tredelt front av lys, lakkert furu. Lukkede sidefelt. Midtfeltet er delt inn i fire rektangulære felt av vekslende høyde med lydende piper. Forøvrig har fronten gitterverk. Orgelet skal utvides til 16 stemmer.<br />
<br />
====Maleri/skulptur====<br />
Frem til slutten av 1993 hang et stort krusifiks av stein, hugget av Kristian Blystad, over alterbordet. Krusifikset falt ned og ble knust, men kunstneren har reparert det, og det er gjenoppsatt i en nisje i muren over hovedinngangen i nordvest. Over alterbordet henger nå en sylinderformet skulptur av tre og glass med innlagt lys, formet som en tornekrone/kongekrone. Skulpturen er laget av Per Odd Aarrestad.<br />
<br />
===={{Lukket|Rituelle kar}}====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vises kun for innloggede brukere. <br />
====Paramenter====<br />
Duker på alter og prekestol i liturgiske farger. Enkle stolaer i liturgiske farger. Sort ullkappe. Hvit linlerrets kappe.<br />
<br />
===={{Lukket|Lysstell}}====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vises kun for innloggede brukere. <br />
====Klokker====<br />
To klokker. Utilgjengelige.<br />
<br />
====Nummertavler====<br />
Kvadratiske felt for salmenummer er innfelt i murverket i øst- og sørmuren.<br />
<br />
====Piano====<br />
Piano mrk. Schimmel.<br />
<br />
====Diverse====<br />
Kirkeskip. Nytt. Tremastet kirkeskip henger over midtgangen like innenfor inngangen.<br />
<br />
===Kirkegård og gravminner===<br />
En kirkegård ble anlagt i dalsenkningen like ved kirken i 1990.<br />
<br />
==Kilder==<br />
===Utrykte kilder===<br />
# Muntlige opplysninger fra kirkeverge Odd Martin Myhre,<br />
<br />
==Bilder==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Eksteriør"><br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 1.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 2.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 3.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 5.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Hovedinngang.jpg|Hovedinngang<br />
Fil:Nysæter kirke Klokketårn.jpg|Klokketårn<br />
</gallery><br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Nysæter kirke Kirkerom Bakre.jpg|Kirkerom Bakre<br />
Fil:Nysæter kirke Kirkerom fremre.jpg|Kirkerom fremre<br />
Fil:Nysæter kirke Alterparti 1.jpg|Alterparti <br />
Fil:Nysæter kirke Kyrkjelysal.jpg|Kyrkjelysal<br />
</gallery><br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Nysæter kirke Kunst over alter.jpg|Kunst over alter<br />
Fil:Nysæter kirke Døpefont 1.jpg|Døpefont <br />
Fil:Nysæter kirke Prekestol 1.jpg|Prekestol <br />
Fil:Nysæter kirke Orgel 1.jpg|Orgel <br />
<br />
</gallery><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Mangler metadata]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Nyseter_kirke&diff=38597Nyseter kirke2014-08-26T09:28:32Z<p>AnneMarta: </p>
<hr />
<div>''Hans-Emil Lidén''<br />
<br />
<br />
Nyseter kirke ligger i området nordøst for Sagvåg sentrum på Stord, i et småkupert terreng omgitt av furuskog og innmark i dalsøkkene rundt bygningen. Kirken er tegnet av arkitekt Colin Anspach. Den ble bygget i 1991 og vigslet i januar 1992.<br />
<br />
===Bygningen===<br />
Kirken er bygget over et kvadrat med to avfasede hjørner (i sørøst og nordvest). Selve kirkerommet danner et høyt midtrom med lavere, pulttakdekkede omganger på alle sider. Nordre omgang inneholder menighetssal med foldevegg mot kirkerommet. Østre omgang inneholder sakristier, kontorer og rom for tekniske installasjoner samt en nisjeaktig utvidelse av kirkerommet. Søndre omgang inneholder to slike nisjer, hvorav den største, i vest, tjener som rom for orgelet. Vestre omgang åpner seg mot kirkerommet i full bredde og er en del av det.<br />
<br />
Mot øst og sør har kirken en fremskytende underetasje som også er dekket av pulttak. Selve midtrommet (kirkerommet) er dekket av et uregelmessig valmtak med toppunkt trukket mot sørøst. Taket er kronet av et lite tårn i form av en takrytter som gir overlys til kirkerommet over alterpartiet.<br />
<br />
Bygningen er oppført av betong med teglsteins forblending utvendig og innvendig. Hovedetasjen har gulv på ett plan av røde og gule teglfliser. Alle tak er tekket med kopper. Midtrommets tak bæres av gitterkonstruksjoner i sortlakkert metall som hviler på slanke hjørnesøyler. I nivå med overkant gittere er lagt inn undertak av tre.<br />
<br />
Hovedinngangen ligger i nordvest. Et vindfang skjermer hoveddøren inn til en forhall med trapp ned til underetasjen i omgangshjørnet. Fra forhallen leder en dør inn til selve kirkerommet. Kirkerommet får lys fra høytsittende, lange, lave vinduer i nord- og vestmuren over omgangstakene, samt en loddrett lysspalte i sørvestre hjørne. Koret får overlys fra vinduer i tårnrytteren. Øverst i kirkerommets murer er det murt inn horisontale rekker “lydpotter” (leirrrør som stikker ca. 5 cm frem fra murlivet).<br />
<br />
Kirken har en frittstående, treetasjes, åpen ''klokkestøpul'' av laminert tre som står like vest for bygningen. Den har fire diagonalstilte hjørnestolper som er avstivet av brede losholter i hver etasje og av krysstivere i mellometasjen. Selve klokke-etasjen er skjermet av et tregitter.<br />
<br />
===Interiør===<br />
Kirkerommets midtgang er lagt diagonalt fra inngangsdøren i nordvestre hjørne mot alteret som er plassert i sørøstre hjørne. En smal korridor bak alteret fører fra nisjen i østre omgang til den tilsvarende nisjen i søndre omgang. På baksiden av muren bak alteret er murt en grunn “alternisje”. Frittstående bordalter på åttekantet podium tre trinn over kirkerommets gulv. Døpefont plassert i midtgangen ved podiet. Prekestol ved østmuren, orgel i sørmurens vestre nisje. Benker i form av stolerader som er plassert vinkelrett på hverandre på hver side av midtgangen.<br />
<br />
====Farger====<br />
Kirkerommet domineres av teglsteinens brunrøde farge. Takene er trehvite med sorte gitterkonstruksjoner. Taket over midtgangen er løftet noe og har hvite plater.<br />
<br />
===Inventar===<br />
====Alter====<br />
Åttekantet bordalter av furu. Ingen altertavle, men ''teppe'' på muren bak alteret. Teppet går fra gulv til tak. Hvitt, med hvite siksak- og chevronornamenter. Hvit silketråd på hvitt lerret. Sign. Kari Dyrdal -92.<br />
<br />
====Alterring====<br />
Følger podiets omkrets. Åttesidet, med enkle stolper i hjørnene og midt på sidene. Enkel håndlist. Knelepute trukket med lyst brunt skinn.<br />
<br />
====Døpefont====<br />
Lakket furu. Åttekantet med fire kantstilte, tykke bord som danner fire ben, vekslende med fire åpne ramverksfelt. Plan overside med hull for dåpsfat. Pyramideformet, åttekantet, sort lokk.<br />
<br />
====Prekestol====<br />
Fem sider av en åttekant. Ramverkskonstruksjon i lakket furu med fyllinger av sortmalte plater. Står direkte på gulvet.<br />
<br />
''Lesepult''. Lakket furu. Enkel, med to ben.<br />
<br />
====Benker====<br />
Lakket bøketre. Enkle, kjedede stoler med åpen rygg og salgjordsflettede seter.<br />
<br />
====Orgel====<br />
Orgel levert av Th. Zuber orgelbyggeri, Ålesund. Ni stemmer fordelt på to manual og pedal. Tredelt front av lys, lakkert furu. Lukkede sidefelt. Midtfeltet er delt inn i fire rektangulære felt av vekslende høyde med lydende piper. Forøvrig har fronten gitterverk. Orgelet skal utvides til 16 stemmer.<br />
<br />
====Maleri/skulptur====<br />
Frem til slutten av 1993 hang et stort krusifiks av stein, hugget av Kristian Blystad, over alterbordet. Krusifikset falt ned og ble knust, men kunstneren har reparert det, og det er gjenoppsatt i en nisje i muren over hovedinngangen i nordvest. Over alterbordet henger nå en sylinderformet skulptur av tre og glass med innlagt lys, formet som en tornekrone/kongekrone. Skulpturen er laget av Per Odd Aarrestad.<br />
<br />
===={{Lukket|Rituelle kar}}====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vises kun for innloggede brukere. <br />
====Paramenter====<br />
Duker på alter og prekestol i liturgiske farger. Enkle stolaer i liturgiske farger. Sort ullkappe. Hvit linlerrets kappe.<br />
<br />
===={{Lukket|Lysstell}}====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vises kun for innloggede brukere. <br />
====Klokker====<br />
To klokker. Utilgjengelige.<br />
<br />
====Nummertavler====<br />
Kvadratiske felt for salmenummer er innfelt i murverket i øst- og sørmuren.<br />
<br />
====Piano====<br />
Piano mrk. Schimmel.<br />
<br />
====Diverse====<br />
Kirkeskip. Nytt. Tremastet kirkeskip henger over midtgangen like innenfor inngangen.<br />
<br />
===Kirkegård og gravminner===<br />
En kirkegård ble anlagt i dalsenkningen like ved kirken i 1990.<br />
<br />
==Kilder==<br />
===Utrykte kilder===<br />
# Muntlige opplysninger fra kirkeverge Odd Martin Myhre,<br />
<br />
==Bilder==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Eksteriør"><br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 1.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 2.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 3.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 5.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Hovedinngang.jpg|Hovedinngang<br />
Fil:Nysæter kirke Klokketårn.jpg|Klokketårn<br />
</gallery><br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Nysæter kirke Kirkerom Bakre.jpg|Kirkerom Bakre<br />
Fil:Nysæter kirke Kirkerom fremre.jpg|Kirkerom fremre<br />
Fil:Nysæter kirke Alterparti 1.jpg|Alterparti <br />
Fil:Nysæter kirke Kyrkjelysal.jpg|Kyrkjelysal<br />
</gallery><br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Nysæter kirke Kunst over alter.jpg|Kunst over alter<br />
Fil:Nysæter kirke Døpefont 1.jpg|Døpefont <br />
Fil:Nysæter kirke Prekestol 1.jpg|Prekestol <br />
Fil:Nysæter kirke Orgel 1.jpg|Orgel <br />
<br />
</gallery><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Mangler metadata]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Nyseter_kirke&diff=38596Nyseter kirke2014-08-26T09:28:01Z<p>AnneMarta: </p>
<hr />
<div><br />
''Hans-Emil Lidén''<br />
<br />
<br />
Nyseter kirke ligger i området nordøst for Sagvåg sentrum på Stord, i et småkupert terreng omgitt av furuskog og innmark i dalsøkkene rundt bygningen. Kirken er tegnet av arkitekt Colin Ansbach. Den ble bygget i 1991 og vigslet i januar 1992.<br />
<br />
===Bygningen===<br />
Kirken er bygget over et kvadrat med to avfasede hjørner (i sørøst og nordvest). Selve kirkerommet danner et høyt midtrom med lavere, pulttakdekkede omganger på alle sider. Nordre omgang inneholder menighetssal med foldevegg mot kirkerommet. Østre omgang inneholder sakristier, kontorer og rom for tekniske installasjoner samt en nisjeaktig utvidelse av kirkerommet. Søndre omgang inneholder to slike nisjer, hvorav den største, i vest, tjener som rom for orgelet. Vestre omgang åpner seg mot kirkerommet i full bredde og er en del av det.<br />
<br />
Mot øst og sør har kirken en fremskytende underetasje som også er dekket av pulttak. Selve midtrommet (kirkerommet) er dekket av et uregelmessig valmtak med toppunkt trukket mot sørøst. Taket er kronet av et lite tårn i form av en takrytter som gir overlys til kirkerommet over alterpartiet.<br />
<br />
Bygningen er oppført av betong med teglsteins forblending utvendig og innvendig. Hovedetasjen har gulv på ett plan av røde og gule teglfliser. Alle tak er tekket med kopper. Midtrommets tak bæres av gitterkonstruksjoner i sortlakkert metall som hviler på slanke hjørnesøyler. I nivå med overkant gittere er lagt inn undertak av tre.<br />
<br />
Hovedinngangen ligger i nordvest. Et vindfang skjermer hoveddøren inn til en forhall med trapp ned til underetasjen i omgangshjørnet. Fra forhallen leder en dør inn til selve kirkerommet. Kirkerommet får lys fra høytsittende, lange, lave vinduer i nord- og vestmuren over omgangstakene, samt en loddrett lysspalte i sørvestre hjørne. Koret får overlys fra vinduer i tårnrytteren. Øverst i kirkerommets murer er det murt inn horisontale rekker “lydpotter” (leirrrør som stikker ca. 5 cm frem fra murlivet).<br />
<br />
Kirken har en frittstående, treetasjes, åpen ''klokkestøpul'' av laminert tre som står like vest for bygningen. Den har fire diagonalstilte hjørnestolper som er avstivet av brede losholter i hver etasje og av krysstivere i mellometasjen. Selve klokke-etasjen er skjermet av et tregitter.<br />
<br />
===Interiør===<br />
Kirkerommets midtgang er lagt diagonalt fra inngangsdøren i nordvestre hjørne mot alteret som er plassert i sørøstre hjørne. En smal korridor bak alteret fører fra nisjen i østre omgang til den tilsvarende nisjen i søndre omgang. På baksiden av muren bak alteret er murt en grunn “alternisje”. Frittstående bordalter på åttekantet podium tre trinn over kirkerommets gulv. Døpefont plassert i midtgangen ved podiet. Prekestol ved østmuren, orgel i sørmurens vestre nisje. Benker i form av stolerader som er plassert vinkelrett på hverandre på hver side av midtgangen.<br />
<br />
====Farger====<br />
Kirkerommet domineres av teglsteinens brunrøde farge. Takene er trehvite med sorte gitterkonstruksjoner. Taket over midtgangen er løftet noe og har hvite plater.<br />
<br />
===Inventar===<br />
====Alter====<br />
Åttekantet bordalter av furu. Ingen altertavle, men ''teppe'' på muren bak alteret. Teppet går fra gulv til tak. Hvitt, med hvite siksak- og chevronornamenter. Hvit silketråd på hvitt lerret. Sign. Kari Dyrdal -92.<br />
<br />
====Alterring====<br />
Følger podiets omkrets. Åttesidet, med enkle stolper i hjørnene og midt på sidene. Enkel håndlist. Knelepute trukket med lyst brunt skinn.<br />
<br />
====Døpefont====<br />
Lakket furu. Åttekantet med fire kantstilte, tykke bord som danner fire ben, vekslende med fire åpne ramverksfelt. Plan overside med hull for dåpsfat. Pyramideformet, åttekantet, sort lokk.<br />
<br />
====Prekestol====<br />
Fem sider av en åttekant. Ramverkskonstruksjon i lakket furu med fyllinger av sortmalte plater. Står direkte på gulvet.<br />
<br />
''Lesepult''. Lakket furu. Enkel, med to ben.<br />
<br />
====Benker====<br />
Lakket bøketre. Enkle, kjedede stoler med åpen rygg og salgjordsflettede seter.<br />
<br />
====Orgel====<br />
Orgel levert av Th. Zuber orgelbyggeri, Ålesund. Ni stemmer fordelt på to manual og pedal. Tredelt front av lys, lakkert furu. Lukkede sidefelt. Midtfeltet er delt inn i fire rektangulære felt av vekslende høyde med lydende piper. Forøvrig har fronten gitterverk. Orgelet skal utvides til 16 stemmer.<br />
<br />
====Maleri/skulptur====<br />
Frem til slutten av 1993 hang et stort krusifiks av stein, hugget av Kristian Blystad, over alterbordet. Krusifikset falt ned og ble knust, men kunstneren har reparert det, og det er gjenoppsatt i en nisje i muren over hovedinngangen i nordvest. Over alterbordet henger nå en sylinderformet skulptur av tre og glass med innlagt lys, formet som en tornekrone/kongekrone. Skulpturen er laget av Per Odd Aarrestad.<br />
<br />
===={{Lukket|Rituelle kar}}====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vises kun for innloggede brukere. <br />
====Paramenter====<br />
Duker på alter og prekestol i liturgiske farger. Enkle stolaer i liturgiske farger. Sort ullkappe. Hvit linlerrets kappe.<br />
<br />
===={{Lukket|Lysstell}}====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vises kun for innloggede brukere. <br />
====Klokker====<br />
To klokker. Utilgjengelige.<br />
<br />
====Nummertavler====<br />
Kvadratiske felt for salmenummer er innfelt i murverket i øst- og sørmuren.<br />
<br />
====Piano====<br />
Piano mrk. Schimmel.<br />
<br />
====Diverse====<br />
Kirkeskip. Nytt. Tremastet kirkeskip henger over midtgangen like innenfor inngangen.<br />
<br />
===Kirkegård og gravminner===<br />
En kirkegård ble anlagt i dalsenkningen like ved kirken i 1990.<br />
<br />
==Kilder==<br />
===Utrykte kilder===<br />
# Muntlige opplysninger fra kirkeverge Odd Martin Myhre,<br />
<br />
==Bilder==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Eksteriør"><br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 1.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 2.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 3.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Fasade 5.jpg|<br />
Fil:Nysæter kirke Hovedinngang.jpg|Hovedinngang<br />
Fil:Nysæter kirke Klokketårn.jpg|Klokketårn<br />
</gallery><br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Nysæter kirke Kirkerom Bakre.jpg|Kirkerom Bakre<br />
Fil:Nysæter kirke Kirkerom fremre.jpg|Kirkerom fremre<br />
Fil:Nysæter kirke Alterparti 1.jpg|Alterparti <br />
Fil:Nysæter kirke Kyrkjelysal.jpg|Kyrkjelysal<br />
</gallery><br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Nysæter kirke Kunst over alter.jpg|Kunst over alter<br />
Fil:Nysæter kirke Døpefont 1.jpg|Døpefont <br />
Fil:Nysæter kirke Prekestol 1.jpg|Prekestol <br />
Fil:Nysæter kirke Orgel 1.jpg|Orgel <br />
<br />
</gallery><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Mangler metadata]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38502Hauge kyrkje2013-11-26T14:28:47Z<p>AnneMarta: /* Orgel */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over det øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerigolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul.<br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre hekter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berre att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten av tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70 cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som opningane i sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
<br />
Rørfløyte 4’<br\><br />
Principal 4’<br\><br />
Gamba 8’<br\><br />
Oktav 2’<br\><br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
<br />
Gedakt 8’<br\><br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br\><br />
Subbass 16’<br\><br />
<br />
|}<br />
<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
Kristnateppe, vove i skilbragd.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft.<br />
<br\><br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Sjå foto.<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009. Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38501Hauge kyrkje2013-11-26T14:28:13Z<p>AnneMarta: /* Orgel */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over det øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerigolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul.<br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre hekter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berre att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten av tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70 cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som opningane i sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
Rørfløyte 4’<br\><br />
Principal 4’<br\><br />
Gamba 8’<br\><br />
Oktav 2’<br\><br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
<br />
Gedakt 8’<br\><br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br\><br />
Subbass 16’<br\><br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
Kristnateppe, vove i skilbragd.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft.<br />
<br\><br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Sjå foto.<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009. Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38500Tønjum kyrkje2013-11-26T14:21:51Z<p>AnneMarta: /* Gravminne */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I vangane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilarar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull.<br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og kalkar i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med kalk merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. Det er truleg det brureteppet kyrkja fekk til koret i 1965. Teppet er teikna av Ingeborg Momrak og vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok og opplysning frå kyrkjeverje)<br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppet er frå 1964. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
<br />
Rørfløyte 8’<br\><br />
Principal 8’<br\><br />
Spissfløyte 4’<br\><br />
Oktav 4’<br\><br />
Gemshorn 2’<br\><br />
Mixtur 3-4 k<br\><br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
<br />
Gedakt 8’<br\><br />
Rørfløyte 4’<br\><br />
Principal 2’<br\><br />
Quint 1 1/3’<br\><br />
Skalmeie 8’<br\><br />
Tremolo<br\><br />
Subbass<br\><br />
<br />
|}<br />
<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar form og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre. Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utgangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrull eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38499Tønjum kyrkje2013-11-26T14:20:36Z<p>AnneMarta: /* Gravminne */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I vangane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilarar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull.<br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og kalkar i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med kalk merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. Det er truleg det brureteppet kyrkja fekk til koret i 1965. Teppet er teikna av Ingeborg Momrak og vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok og opplysning frå kyrkjeverje)<br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppet er frå 1964. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
<br />
Rørfløyte 8’<br\><br />
Principal 8’<br\><br />
Spissfløyte 4’<br\><br />
Oktav 4’<br\><br />
Gemshorn 2’<br\><br />
Mixtur 3-4 k<br\><br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
<br />
Gedakt 8’<br\><br />
Rørfløyte 4’<br\><br />
Principal 2’<br\><br />
Quint 1 1/3’<br\><br />
Skalmeie 8’<br\><br />
Tremolo<br\><br />
Subbass<br\><br />
<br />
|}<br />
<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar form og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre. Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utgangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38498Tønjum kyrkje2013-11-26T14:17:00Z<p>AnneMarta: /* Offerkar */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I vangane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilarar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull.<br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og kalkar i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med kalk merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. Det er truleg det brureteppet kyrkja fekk til koret i 1965. Teppet er teikna av Ingeborg Momrak og vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok og opplysning frå kyrkjeverje)<br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppet er frå 1964. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
<br />
Rørfløyte 8’<br\><br />
Principal 8’<br\><br />
Spissfløyte 4’<br\><br />
Oktav 4’<br\><br />
Gemshorn 2’<br\><br />
Mixtur 3-4 k<br\><br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
<br />
Gedakt 8’<br\><br />
Rørfløyte 4’<br\><br />
Principal 2’<br\><br />
Quint 1 1/3’<br\><br />
Skalmeie 8’<br\><br />
Tremolo<br\><br />
Subbass<br\><br />
<br />
|}<br />
<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar form og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre. Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utgangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38497Tønjum kyrkje2013-11-26T14:14:59Z<p>AnneMarta: /* Tavler */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I vangane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilarar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull.<br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og kalkar i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med kalk merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. Det er truleg det brureteppet kyrkja fekk til koret i 1965. Teppet er teikna av Ingeborg Momrak og vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok og opplysning frå kyrkjeverje)<br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppet er frå 1964. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
<br />
Rørfløyte 8’<br\><br />
Principal 8’<br\><br />
Spissfløyte 4’<br\><br />
Oktav 4’<br\><br />
Gemshorn 2’<br\><br />
Mixtur 3-4 k<br\><br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
<br />
Gedakt 8’<br\><br />
Rørfløyte 4’<br\><br />
Principal 2’<br\><br />
Quint 1 1/3’<br\><br />
Skalmeie 8’<br\><br />
Tremolo<br\><br />
Subbass<br\><br />
<br />
|}<br />
<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar form og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38496Tønjum kyrkje2013-11-26T14:13:08Z<p>AnneMarta: /* Tavler */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I vangane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilarar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull.<br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og kalkar i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med kalk merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. Det er truleg det brureteppet kyrkja fekk til koret i 1965. Teppet er teikna av Ingeborg Momrak og vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok og opplysning frå kyrkjeverje)<br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppet er frå 1964. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
<br />
Rørfløyte 8’<br\><br />
Principal 8’<br\><br />
Spissfløyte 4’<br\><br />
Oktav 4’<br\><br />
Gemshorn 2’<br\><br />
Mixtur 3-4 k<br\><br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
<br />
Gedakt 8’<br\><br />
Rørfløyte 4’<br\><br />
Principal 2’<br\><br />
Quint 1 1/3’<br\><br />
Skalmeie 8’<br\><br />
Tremolo<br\><br />
Subbass<br\><br />
<br />
|}<br />
<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38495Tønjum kyrkje2013-11-26T14:09:39Z<p>AnneMarta: /* Orgel og andre instrument */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I vangane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilarar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull.<br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og kalkar i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med kalk merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. Det er truleg det brureteppet kyrkja fekk til koret i 1965. Teppet er teikna av Ingeborg Momrak og vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok og opplysning frå kyrkjeverje)<br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppet er frå 1964. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
<br />
Rørfløyte 8’<br\><br />
Principal 8’<br\><br />
Spissfløyte 4’<br\><br />
Oktav 4’<br\><br />
Gemshorn 2’<br\><br />
Mixtur 3-4 k<br\><br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
<br />
Gedakt 8’<br\><br />
Rørfløyte 4’<br\><br />
Principal 2’<br\><br />
Quint 1 1/3’<br\><br />
Skalmeie 8’<br\><br />
Tremolo<br\><br />
Subbass<br\><br />
<br />
|}<br />
<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme av ryskjer med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38494Tønjum kyrkje2013-11-26T14:09:07Z<p>AnneMarta: /* Orgel og andre instrument */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I vangane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilarar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull.<br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og kalkar i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med kalk merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. Det er truleg det brureteppet kyrkja fekk til koret i 1965. Teppet er teikna av Ingeborg Momrak og vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok og opplysning frå kyrkjeverje)<br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppet er frå 1964. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
Rørfløyte 8’<br\><br />
Principal 8’<br\><br />
Spissfløyte 4’<br\><br />
Oktav 4’<br\><br />
Gemshorn 2’<br\><br />
Mixtur 3-4 k<br\><br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
Gedakt 8’<br\><br />
Rørfløyte 4’<br\><br />
Principal 2’<br\><br />
Quint 1 1/3’<br\><br />
Skalmeie 8’<br\><br />
Tremolo<br\><br />
Subbass<br\><br />
<br />
|}<br />
<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme av ryskjer med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38493Tønjum kyrkje2013-11-26T14:08:19Z<p>AnneMarta: /* Orgel og andre instrument */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I vangane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilarar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull.<br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og kalkar i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med kalk merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. Det er truleg det brureteppet kyrkja fekk til koret i 1965. Teppet er teikna av Ingeborg Momrak og vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok og opplysning frå kyrkjeverje)<br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppet er frå 1964. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| <br />
<br />
Rørfløyte 8’<br\><br />
Principal 8’<br\><br />
Spissfløyte 4’<br\><br />
Oktav 4’<br\><br />
Gemshorn 2’<br\><br />
Mixtur 3-4 k<br\><br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Rørfløyte 4’<br\><br />
Principal 2’<br\><br />
Quint 1 1/3’<br\><br />
Skalmeie 8’<br\><br />
Tremolo<br\><br />
Subbass<br\><br />
<br />
|}<br />
<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme av ryskjer med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38492Tønjum kyrkje2013-11-26T14:07:40Z<p>AnneMarta: /* Orgel og andre instrument */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I vangane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilarar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull.<br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og kalkar i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med kalk merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. Det er truleg det brureteppet kyrkja fekk til koret i 1965. Teppet er teikna av Ingeborg Momrak og vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok og opplysning frå kyrkjeverje)<br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppet er frå 1964. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 8’<br\><br />
<br />
<br />
Principal 8’<br\><br />
Spissfløyte 4’<br\><br />
Oktav 4’<br\><br />
Gemshorn 2’<br\><br />
Mixtur 3-4 k<br\><br />
<br />
<br />
<br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Rørfløyte 4’<br\><br />
Principal 2’<br\><br />
Quint 1 1/3’<br\><br />
Skalmeie 8’<br\><br />
Tremolo<br\><br />
Subbass<br\><br />
<br />
<br />
|}<br />
<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme av ryskjer med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38491Tønjum kyrkje2013-11-26T14:06:22Z<p>AnneMarta: /* Orgel og andre instrument */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I vangane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilarar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull.<br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og kalkar i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med kalk merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. Det er truleg det brureteppet kyrkja fekk til koret i 1965. Teppet er teikna av Ingeborg Momrak og vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok og opplysning frå kyrkjeverje)<br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppet er frå 1964. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 8’<br\><br />
<br />
<br />
Principal 8’<br\><br />
<br />
<br />
Spissfløyte 4’<br\><br />
<br />
<br />
Oktav 4’<br\><br />
<br />
<br />
Gemshorn 2’<br\><br />
<br />
<br />
Mixtur 3-4 k<br\><br />
<br />
<br />
<br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Rørfløyte 4’<br\><br />
<br />
<br />
Principal 2’<br\><br />
<br />
<br />
Quint 1 1/3’<br\><br />
<br />
<br />
Skalmeie 8’<br\><br />
<br />
<br />
Tremolo<br\><br />
<br />
<br />
Subbass<br\><br />
<br />
<br />
<br />
<br />
|}<br />
<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme av ryskjer med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38490Tønjum kyrkje2013-11-26T14:02:24Z<p>AnneMarta: /* Andre tekstilar */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I vangane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilarar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull.<br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og kalkar i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med kalk merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. Det er truleg det brureteppet kyrkja fekk til koret i 1965. Teppet er teikna av Ingeborg Momrak og vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok og opplysning frå kyrkjeverje)<br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppet er frå 1964. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 8’<br />
<br />
Principal 8’<br />
<br />
Spissfløyte 4’<br />
<br />
Oktav 4’<br />
<br />
Gemshorn 2’<br />
<br />
Mixtur 3-4 k<br />
<br />
<br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 2’<br />
<br />
Quint 1 1/3’<br />
<br />
Skalmeie 8’<br />
<br />
Tremolo<br />
<br />
Subbass<br />
<br />
<br />
<br />
|}<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme av ryskjer med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38489Tønjum kyrkje2013-11-26T13:32:10Z<p>AnneMarta: /* Messehaklar */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I vangane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilarar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull.<br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og kalkar i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med kalk merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. I 1965 fekk kyrkja eit brureteppe, teikna av Ingeborg Momrak, til koret. Det er vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok + opplysning frå kyrkjeverja.) <br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppe i koret fekk vi 1964 til kr 800. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 8’<br />
<br />
Principal 8’<br />
<br />
Spissfløyte 4’<br />
<br />
Oktav 4’<br />
<br />
Gemshorn 2’<br />
<br />
Mixtur 3-4 k<br />
<br />
<br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 2’<br />
<br />
Quint 1 1/3’<br />
<br />
Skalmeie 8’<br />
<br />
Tremolo<br />
<br />
Subbass<br />
<br />
<br />
<br />
|}<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme av ryskjer med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38488Tønjum kyrkje2013-11-26T13:29:52Z<p>AnneMarta: /* Altardukar */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I vangane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilarar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull.<br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og kalkar i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med beger merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. I 1965 fekk kyrkja eit brureteppe, teikna av Ingeborg Momrak, til koret. Det er vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok + opplysning frå kyrkjeverja.) <br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppe i koret fekk vi 1964 til kr 800. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 8’<br />
<br />
Principal 8’<br />
<br />
Spissfløyte 4’<br />
<br />
Oktav 4’<br />
<br />
Gemshorn 2’<br />
<br />
Mixtur 3-4 k<br />
<br />
<br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 2’<br />
<br />
Quint 1 1/3’<br />
<br />
Skalmeie 8’<br />
<br />
Tremolo<br />
<br />
Subbass<br />
<br />
<br />
<br />
|}<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme av ryskjer med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38487Tønjum kyrkje2013-11-26T13:23:51Z<p>AnneMarta: /* Galleri */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I vangane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilarar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull.<br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og beger i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med beger merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. I 1965 fekk kyrkja eit brureteppe, teikna av Ingeborg Momrak, til koret. Det er vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok + opplysning frå kyrkjeverja.) <br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppe i koret fekk vi 1964 til kr 800. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 8’<br />
<br />
Principal 8’<br />
<br />
Spissfløyte 4’<br />
<br />
Oktav 4’<br />
<br />
Gemshorn 2’<br />
<br />
Mixtur 3-4 k<br />
<br />
<br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 2’<br />
<br />
Quint 1 1/3’<br />
<br />
Skalmeie 8’<br />
<br />
Tremolo<br />
<br />
Subbass<br />
<br />
<br />
<br />
|}<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme av ryskjer med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38486Tønjum kyrkje2013-11-26T13:21:26Z<p>AnneMarta: /* Benker */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I vangane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilastrar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og beger i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med beger merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. I 1965 fekk kyrkja eit brureteppe, teikna av Ingeborg Momrak, til koret. Det er vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok + opplysning frå kyrkjeverja.) <br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppe i koret fekk vi 1964 til kr 800. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 8’<br />
<br />
Principal 8’<br />
<br />
Spissfløyte 4’<br />
<br />
Oktav 4’<br />
<br />
Gemshorn 2’<br />
<br />
Mixtur 3-4 k<br />
<br />
<br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 2’<br />
<br />
Quint 1 1/3’<br />
<br />
Skalmeie 8’<br />
<br />
Tremolo<br />
<br />
Subbass<br />
<br />
<br />
<br />
|}<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme av ryskjer med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38485Tønjum kyrkje2013-11-26T13:20:43Z<p>AnneMarta: /* Benker */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Seteplatene er truleg heva med list i forkant. I gavlane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilastrar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og beger i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med beger merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. I 1965 fekk kyrkja eit brureteppe, teikna av Ingeborg Momrak, til koret. Det er vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok + opplysning frå kyrkjeverja.) <br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppe i koret fekk vi 1964 til kr 800. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 8’<br />
<br />
Principal 8’<br />
<br />
Spissfløyte 4’<br />
<br />
Oktav 4’<br />
<br />
Gemshorn 2’<br />
<br />
Mixtur 3-4 k<br />
<br />
<br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 2’<br />
<br />
Quint 1 1/3’<br />
<br />
Skalmeie 8’<br />
<br />
Tremolo<br />
<br />
Subbass<br />
<br />
<br />
<br />
|}<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme av ryskjer med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38484Tønjum kyrkje2013-11-26T12:29:59Z<p>AnneMarta: /* Lys og varme */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle parafinlysekroner er også lagra på loftet.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Benkeplatene er truleg heva med list i forkant. I gavlane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter. <br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilastrar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og beger i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med beger merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. I 1965 fekk kyrkja eit brureteppe, teikna av Ingeborg Momrak, til koret. Det er vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok + opplysning frå kyrkjeverja.) <br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppe i koret fekk vi 1964 til kr 800. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 8’<br />
<br />
Principal 8’<br />
<br />
Spissfløyte 4’<br />
<br />
Oktav 4’<br />
<br />
Gemshorn 2’<br />
<br />
Mixtur 3-4 k<br />
<br />
<br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 2’<br />
<br />
Quint 1 1/3’<br />
<br />
Skalmeie 8’<br />
<br />
Tremolo<br />
<br />
Subbass<br />
<br />
<br />
<br />
|}<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme av ryskjer med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38483Tønjum kyrkje2013-11-26T12:19:53Z<p>AnneMarta: /* Himlingar */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskip og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater.<br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle gass-lysekroner er også lagra på loftet. <br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Benkeplatene er truleg heva med list i forkant. I gavlane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter. <br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilastrar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og beger i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med beger merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. I 1965 fekk kyrkja eit brureteppe, teikna av Ingeborg Momrak, til koret. Det er vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok + opplysning frå kyrkjeverja.) <br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppe i koret fekk vi 1964 til kr 800. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 8’<br />
<br />
Principal 8’<br />
<br />
Spissfløyte 4’<br />
<br />
Oktav 4’<br />
<br />
Gemshorn 2’<br />
<br />
Mixtur 3-4 k<br />
<br />
<br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 2’<br />
<br />
Quint 1 1/3’<br />
<br />
Skalmeie 8’<br />
<br />
Tremolo<br />
<br />
Subbass<br />
<br />
<br />
<br />
|}<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme av ryskjer med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38482Tønjum kyrkje2013-11-26T12:15:03Z<p>AnneMarta: /* Portalar og dører */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Alle inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskp og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater. <br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle gass-lysekroner er også lagra på loftet. <br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Benkeplatene er truleg heva med list i forkant. I gavlane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter. <br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilastrar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og beger i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med beger merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. I 1965 fekk kyrkja eit brureteppe, teikna av Ingeborg Momrak, til koret. Det er vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok + opplysning frå kyrkjeverja.) <br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppe i koret fekk vi 1964 til kr 800. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 8’<br />
<br />
Principal 8’<br />
<br />
Spissfløyte 4’<br />
<br />
Oktav 4’<br />
<br />
Gemshorn 2’<br />
<br />
Mixtur 3-4 k<br />
<br />
<br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 2’<br />
<br />
Quint 1 1/3’<br />
<br />
Skalmeie 8’<br />
<br />
Tremolo<br />
<br />
Subbass<br />
<br />
<br />
<br />
|}<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme av ryskjer med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=T%C3%B8njum_kyrkje&diff=38481Tønjum kyrkje2013-11-26T12:14:03Z<p>AnneMarta: /* Portalar og dører */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig_artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Det stod ei stavkyrkje på Tønjum heilt fram til 1824. Då bles ho ned under en veldig vinterstorm 12. januar, og ei ny kyrkje, den ståande kyrkja, vart reist. På ei tavle i kyrkja står det at kyrkja bles ned i 1824, og at den nye kyrkja vart vigsla i 1832. Denne tavla er skriven i 1837.<br />
<br />
Det stod også fleire kyrkjer i nærleiken, på Eri 2 km nord for Tønjum, og på Rikheim, 5 km aust for Tønjum. <br />
<br />
=== Stavkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1832 ==<br />
=== Bygningen ===<br />
Tønjum kyrkje er ein mellomting mellom ei langkyrkje og ei krosskyrkje med todelt skip der den vestre delen er smalare og lægre enn den austre. I aust er det eit smalare og lægre kor med sakristitilbygg i enden. Over midtdelen har kyrkja ein takryttar med fundament i raftehøgd. Kyrkja er utan våpenhus.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er lafta i flattelgd tømmer. Innvendes i kyrkjerommet er tømmeret kledd med ståande staffpanel. Hjørna er ikkje tilgjengelege, men det dei smalare delane i aust og vest er truleg lafta inn i midtdelen. Midtdelen er treskipa med midtskipet i same breidde som koret og vestdelen av skipet. Langveggene i midtdelen og den vestre delen er avstiva med ei opplengje på kvar vegg. Som skilje mellom midtskip og sideskip står det to mellomstolpar på kvar side. Dei fire indre hjørna er innkassa. Sakristidelen har tømmervegg som tverrvegg mot koret. Dei øvre omfara i sakristidelen har synleg laft på loftet, men det kan ha skjedd endringar med veggene elles som no er kledde med plater.<br />
<br />
Gavlane har standarar med utvendes bordkledning.<br />
<br />
Utvendes er veggene kledde med liggjande panel. Det har skiftetsvis vore måla kvitt og raudt, no er det engelsk raudt med grøne dører. <br />
<br />
==== Portalar og dører ====<br />
Dørene inne i kyrkja er originale, medan ytterdørene er fornya. Inngangsdøra i vest er ei fløydør, frå vest er det også dører til sideskipa på kvar side, i nord med rullestolsrampe. Andre inngangsdører har steintrapper. I sakristidelen aust for koret er det fire dører, ei utafrå til gangen, ei frå gangen til koret og ei på kvar side til sakristi og venterom for dåpsfolk. Dei originale dørene er empire-prega med fire fyllingar over einannan, ytterdørene har tre fyllingar.<br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Skiljet mellom kor og skip er markert ved at golvet i koret ligg to steg høgre enn golvet i skipet med trapp i heil breidde. Denne trappa ligg om lag 1,5 m vest for hjørnestolpane mot koret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
To høge, smale vindauge med gavlforma øvre avslutting er plasserte på kvar side i kvar av dei tre delane av kyrkja. I kordelen er det eine av desse i koret, det andre i sakristi/venterom. I tillegg er det eit mindre vindauge med tilsvarande form over inngangsdøra. Dei ytre vindauga som er eldst, har fire rammer skilde med midtpost og tverrpost som saman dannar ein latinsk kross. Dei nedste rammene er delte i to med horisontal sprosse. Det er sekundært sett inn firerams innerglas med blyglas i rammer. <br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
I kyrkjerom og kor er det nyare golv av tverrlagde totoms golvbord med not og fjør. Golvet har vore lakka, men er no slipt. Golva i sakristidelen er tregolv dekte med boucléteppe.<br />
<br />
Fundamentet er støypt. <br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har tre saltak, eitt over kvar hovuddel. Takstolane har sperrer og ein hanebjelke, truleg også bindbjelke i raftehøgd. Midtdelen har eitt skråband festa til sperrene på kvar side. <br />
<br />
Hanebjelkane er lagde på sperrene på halv ved og sikra med nagle. I mønet er sperrene tappa saman. På sperrene ligg bord som underlag for rekter, lekter og lappheller. Hanebjelkane over austdelen er dels oppattbrukt stavkyrkjematerial. Ein hanebjelke har hol for feste av spileverk og bord på ei side og dekorativ måling (16 – 1700-talet) på ei tilstøytande side. Ein annan har nedfelt rettvinkla profil med restar av svartfarge. <br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Det er flat himling i midtskp og kor. Himlinga i sideskipa ligg i same høgd, men er skilt frå ved innkledd bjelke understøtta av mellomstolpar. Over bindbjelkane er det festa langsgåande, grove bord, på undersida har himlingane langsgåande staffpanel. Over sakristidelen ligg det bindbjelkar frå raftehøgd til raftehøgd i lengderetning. Desse ber grove bord som himling i eit lågt loftrom. Himlinga i romma i sakristidelen er kledd med plater. <br />
<br />
==== Takryttar ====<br />
Takryttaren har eit solid fundament i raftehøgd i midtdelen av kyrkja. Det bryt taket som eit åttekanta tårn dekt med åttekanta hjelm avslutta med spir med kule og kross med kryssande tverrarmar. På kvar side er ei rektangulær lydluke. Sidene i takryttaren er kledde utvendes med liggjande bord, det gjeld også lydukene som er sette inn i ei ramme. Hjelmen er tekt med lappskifer. <br />
<br />
Fundamentet i raftehøgd kviler dels på dei langsgåande bjelkane som er understøtta av mellomstolpar i skipet, dels på tverrlagde bjelkar i skiljet mellom midtdelen og austre og vestre del. Her ligg ei kraftig ramme som ber dei lett konvergerande hjørnestolpane. Kvar side har andreaskross festa til stolpane. <br />
<br />
Sentralt i lengderetning ligg ein kraftig bjelke med ein spinklare over som feste for dei tverrgåande stokkane mellom hjørna.<br />
<br />
Der tårnet bryt takflatene er det lagt inn ei øvre ramme som ber konstruksjonen i den synlege delen av tårnet og klokkestolen. Dei åtte hjørnestolpane i denne delen er, dels med sjølvvaksne kne, festa til denne ramma, og vidare med eit skråband til bjelkar som kryssar over ramma. Oppe er dei festa til ramme under hjelmen, her er også kongen i hjelmen festa med kryssande bjelkar i stjerneform. Den øvre delen av klokkestolen er skifta ut med metall.<br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Kyrkjerommet framstår nærast som eit sentralrom i det koret er grunt og ope mot skipet, sideskipa i midtrommet gjer dette mest like breitt som langt, og den smalare vestdelen i skipet virkar grunnare på grunn av det djupe galleriet. <br />
<br />
Rommet har likevel eit tradisjonelt interiør med altar med altarring aust i koret, døypefont på nordsida og preikestol på sørsida. Det er to benkefelt som flankerer midtgangen frå vest til aust, og eit tverrgalleri i vest med oppgang i det nordvestre hjørnet i kyrkjerommet. Tidlegare orgel stod på galleriet, men no står orgelet aust i nordre sideskip. <br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då Bendixen var i kyrkja kring 1900 var ho kvitmåla utvendes. No er ho raud.<br />
<br />
Innvendes hadde ho kring 1900 ei vanleg fargesetting frå denne tida, med lyst grått og ulike gulbrune fargar som ofte var utført i ådringsteknikk for å illudera naturmaterialar.<ref name="ftn1"> Bendixens manus<br />
</ref> <br />
<br />
I 1930-åra vart ho måla i kvitt og gult og med staffering i gull. <br />
<br />
Kyrkja vart måla innvendes i 1964 etter fargeframlegg av konservator Qvale ved Riksantikvariatet. Himling og vindauge vart kvitmåla, veggene gule, stolpane grå og benkene grøne med mørkare rammer og staffering i gull. Grått, grønt og gull gjekk også att på preikestol, orgel og andre inventardelar.<br />
<br />
Kyrkja vart sist måla innvendig i 1991 etter detaljert fargeframlegg av Terje Norsted hjå Riksantikvaren <ref name="ftn2"> Brev frå Riksantikvaren 22.03.1991<br />
</ref><br />
<br />
Inne har ho kvite himlingar, lyst gråfiolette vegger og trefarga golv. Benker og berande element er i engelsk raudt. Døypefont, preikestol, galleri og dører er også raude med staffering i gull og blått. <br />
<br />
To av hanebjelkane over koret har dekor frå ei tidlegare kyrkje. Den eine flata viser enkle v-mønster, den andre har rankedekor i raudt.<br />
<br />
==== Lys og varme ====<br />
Kyrkja har elektrisk lys og vert oppvarma med røyromnar under benkene og panelomnar. På loftet er det restar av tidlegare piper. Gamle gass-lysekroner er også lagra på loftet. <br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Kassealtar av rammeverk kledd med ståande staffpanel og med dør bak til skåp. Altaret er heilkledd med tekstil, raud fløyel på bordet og djupt blått stoff framme og på sidene. Altaret er 213 cm breitt, 90 cm djupt og 103/119 cm høgt.<br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla er montert saman med altaret og har form som ei klassiserande ramme kring biletfelt med låg runda boge. I feltet er det sett inn eit maleri med olje på lerret som framstiller Jesus i Getsemane. Maleriet er signert nede i høgre hjørne: A. Olsen efter O. Mangelberg 85. På ramma under feltet er måla med versalar: VAK OG BED.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er halvsirkelforma med rett bakside i flog med baksida av altaret og med port på sørsida. Ringen har runda handlist med indre hylle for særkalkar, balusterforma dreia pilarar og lett skrådd og stoppa knefall trekt med blått skinn eller skai. Golvet i altarringen er heva eit steg over korgolvet.<br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Åttekanta døypefont med innsvinga kum med profilar oppe og nede, rett skaft med staff på dei åtte hjørna og uttrappa fot. Engelsk raud i to nyansar staffert med gull og blått.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Åttekanta preikestol med opning mot aust. Stolen har stoppa handlist trekt med blå fløyel og kanta med gullfrynser. Sidefaga er høge og smale av enkel ramme med ei fylling med profilert list omkring. Profilert sokkel og innskrådd, profilert botn som endar mot eit uvanleg kort skaft på fot av profilerte lister. Stolen har truleg vore høgre tidlegare. Kort trapp mot aust. Fargane er to nyansar av raudt med staffering i blått og gull.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Lesepulten har skrått lesebrett på kasseforma sokkel og dreia, balusterforma skaft heva opp frå golvet på tre svungne bein. Pulten er måla i samsvar med interiøret elles. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkevangane er breie og rettsida i nedre del, og smalnar av mot ryggen over setehøgd, øvst er dei sveifa bakover i halvkuleform. Benkeplatene er truleg heva med list i forkant. I gavlane under opphavleg setehøgd er det felt inn fram- og baksargar for seteplatene. Sameleis er det felt inn to ryggstøtter i øvre del av vangen. Raudmåla. Lause puter. <br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet i vest har trapp opp frå nordvestre hjørne i skipet. Galleribjelken er boren av fire stolpar, to av dei veggstolpar. Stolpane har djup fas i hjørna og er avstiva mot galleribjelken med sveifa kne. Over galleribjelken stikk seks sveifa bjelkehovud frå golvbjelkar ut under galleribrystinga. Golvet på galleriet er av tverrlagde bord. Den nordre delen har smalare bord, og virkar nyare enn den søndre delen. Brystinga har ramme med sju fyllingar og med små pilastrar i overkant under handlista. Golvet på galleriet er blått, himlinga under er kvit. Brystninga og dei bærande elementa er i to raude nyansar, blått og gull. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament og andre tekstilar ====<br />
===== Altardukar =====<br />
a) Eldre, sleten altarduk av kvit lin med uttrekssaum etter kanten og med ei påsydd, 18 cm brei hekla bord på tre sider. Borda har jesusmonogram, krossar og beger i felt.<br />
<br />
b) Den duken som er i bruk, er kopi av den gamle. Den hekla borda er 25 cm brei.<br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel av fløyel, skjoldforma. 1900-talet. Hakelen er kanta med breitt gullband og har kross på ryggsida av det same gullbandet. Tre hekter på høgre skulder. Fôr av vinraud, falma bomullssateng. Høgde 82/100 cm, breidde oppe 54 cm.<br />
<br />
b) Raud messehakel med smal, rettsida form. Stoff i raud (viskose)damask med runde felt med signingskrossar. Fôr av gult lerret. Kanta med smale gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Ryggsida har kross av gullband og broderi, forsida har stolpe i same teknikk. Merkt DNH 1958. Høgde 103 cm, breidde 61 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel med smal, rettsida form. Hovudstoff av av ull i krosskypert. Fôr av djup blått bomullslerret. Ryggsida har kross med stolpe av innlagde renningstrådar og med tverrarm av broderte striper. Forsida har stolpe markert av enkle renningstrådar med kristogram (chi-rho) brodert med sølvtråd i brysthøgd. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 113, breidde 69 cm.<br />
<br />
d) Grøn og kvit messehakel med smal, rettsida form. Stoffet er av ull og vove i dobbelvev slik at begge sider kan brukast. Den grøne sida har mønster i kvitt og omvendt. Forsida har stolpe med beger merkt med kross, ryggsida har stolpe med aksmotiv og jesusmonogram. Tre hekter på eine skuldera. Høgde 99 cm, breidde 63 cm. Umerkt.<br />
<br />
e) Kvit, skjoldforma messehakel i kunststoff. Stoffet er vove som damask med greinmønster. Gaffelkross av applikert stoff med krossmotiv på begge sider. Fôr av raudt kunststoff. Tre hekter på venstre skulder. Merkt Casa Bochaca, Barcelona. Til hakelen høyrer ein manipel. Høgde 103, breidde 60 cm. <br />
<br />
Tre ''messeskjorter''.<br />
<br />
===== Andre tekstilar =====<br />
a) Skilbragdteppe opphengt på sørveggen i søndre sideskip. Dette er eit kristnateppe til bruk ved dåp, vove av Gudrun Holte, Lærdal.<br />
<br />
b) Blå midtgangsløpar.<br />
<br />
c) Tekstil, ruteåkle, samarulla bak altaret. I 1965 fekk kyrkja eit brureteppe, teikna av Ingeborg Momrak, til koret. Det er vove i Jølster. Teppet vert rulla frå altarringen og ned kortrappa ved brudlaup. (Kallsbok + opplysning frå kyrkjeverja.) <br />
<br />
d) Teppe i altarringen. Knytteteppe med solmønster med krossar og liljer. Teppe i koret fekk vi 1964 til kr 800. Det er vove av Magnhild Hegheim (Helgheim) i Ålhus. (Kallsbok)<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Mellomalderklokke i skipet, vest i søndre sideskip. Klokka har fire runde hol i kroneplata. Midtboge og seks bøylar er filte vekk. Diameter ca 70 cm, høgde utan krone 66 cm. <br />
<br />
b) Klokke frå Olsen og Nauen 1989. Klokka har kristogram på korpus over innskrifta LAND, LAND, LAND, HØYR HERRENS ORD! Diameter 62 cm, høgde 58 cm med krone, 48 cm utan. <br />
<br />
c) Klokke frå Olsen og Nauen 1992. Due med olivenkvist i relieff over ”KLOKKE RING FRED FRÅ HIMMELBORG , FRED OVER LIVET, FRED OVER SORG”. Diameter 73 cm, høgde 68 cm med krone 57 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
Orgel frå Norsk Orgel – Harmonium fabrikk, Snertingdal. Nr. 472. Byggeår 1991. Fasaden er tilpassa breidda og høgda på nordre sideskip. Sidetårna står på konsollar ut frå spelepulten og når opp til taket. Over spelepulten er det svellverk og brystverk med hovudtårn. Alle tre tårn har pipefelt i form av framstikkande kjøl avslutta oppe og nede med profilert listverk. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på to manualar og pedal:<br />
<br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 8’<br />
<br />
Principal 8’<br />
<br />
Spissfløyte 4’<br />
<br />
Oktav 4’<br />
<br />
Gemshorn 2’<br />
<br />
Mixtur 3-4 k<br />
<br />
<br />
<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 2’<br />
<br />
Quint 1 1/3’<br />
<br />
Skalmeie 8’<br />
<br />
Tremolo<br />
<br />
Subbass<br />
<br />
<br />
<br />
|}<br />
==== Tavler ====<br />
Ei tavle av fire ståande bord har to måla skriftfelt over einannan. Det øvste er ovalt med kvit botn, svart skriveskrift og ferskenfarga ramme av ryskjer med svart kontur. Innskrift:<br />
<br />
''Aar 1823 den 12te januar omstyrtedes Tønjums forrige Kirke ved storm. Den nuværende opbyggedes derpaa af Kirkeejerne Torger Halvor sen Næs og Halvor Olsen Raae. Den 30te September 1832 blev den indviet af Stiftets Biskop Dr m.m. Neumann. Kirkens udvendige Maling ligesom den indvendige af Choret fuldførtes 1837 af Kirkeejerne Johannes Olsen Hove og Halvor Olsen Raae. – 23/10 37.''<br />
<br />
Det nedste feltet er truleg tilsett seinare. Skriftfeltet har ikkje så klar sorm og kontur, og rammedekoren er tilpassa, men har eit tydlegare rankepreg. Skriftfeltet et gult, rankene raude og innskrifta med svart skriveskrift:<br />
<br />
''Den Siste udvendige Malling paa Tønjums Hovd ''<nowiki>[sic] </nowiki>''Kirke var færdig den 3die Juli som er Bkostet''<nowiki> [sic] </nowiki>''af Lærdals Commoni 1864.''<br />
<br />
''Nummertavler''<br />
<br\><br />
Enkle tavler med gavlforma øvre avslutting.<br />
<br />
==== Møblar ====<br />
===== Stolar =====<br />
a) Eit par stolar i eik med krumma forbein, og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament. Seta er stoppa og trekte med blåfarga skinn.<br />
<br />
b) Eit par karmstolar av lauvtre med H-kryss, forbrett, skrådd rygg og armlene som kviler på forhøga forbein. Akantusskurd på forbrett, kring midtfelt på ryggen og fremst på armlena. Forbrettet og toppfeltet i ryggen har krone mellom bladformene. Forbeina har løveføter.<br />
<br />
==== Offerkar ====<br />
Kollekt i benkene vert samla inn i standard brunspetta kollekthovar med band over skøytane og med massingring med motstilte handtak av tre.Offer på altaret vert lagt i ei lita sølvskål (ikkje registrert). <br />
<br />
===== Bøsser =====<br />
a) Ei fattigbøsse av metall oppbevart på loftet. <br />
<br />
b) Ved utangen er det hengt opp to bøsser, ei på kvar side av døra. Bøssene er kasseforma, av tre, og måla med misjonsmotiv. Spalte for pengar i overkant.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomstervasar med trektforma korpus der øvre del er vidare og dekorert med fire par riller. Utsvinga fot med tilsvarande riller. Innskrift på begge på øvre del av korpus: TIL TØNJUMS KYRKJA FRÅ RIKHEIM BARNELAG 1933. Stempel: 830 S, Magnus Aases meisterstempel, N i kvadrat, 9 og M. AASE. Høgde 32,2 cm, diameter oppe 32,2 cm.<br />
<br />
b) To blomstervasar med trektforma krage over skålforma korpus på utsvinga fot. Innskrift på korpus med skriveskrift: Tønjum kirke 1970. Stempel: 830 S, Lo og NR. 62. Høgde 23,3 cm, diameter oppe 11 cm.<br />
<br />
c) Ein blomstervase med firkanta snitt, korpus smalnar oppover og rundar inn mot utskrådd og nedbøygd fot. Innskrift. TØNJUM KYRKJE – TORDIS SALTKJELEN 1973. 830 S, Beger i oval og B. Høgde 22 cm, største breidde fot 8,4 cm.<br />
<br />
==== Inventar og bygningsdelar på museum ====<br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Fire portalar <br />
<br\><br />
Dørring frå 11 – 1200-talet<br />
<br\><br />
Prosesjonsstav, fragment, frå 1490 – 1520<br />
<br\><br />
Gravstein frå 1200-talet<br />
<br />
''Sogn Folkemuseum, De Heibergske samlinger''<br />
<br\><br />
Lysekrone, udatert<br />
<br\><br />
Messehakel, udatert<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Tønjum kyrkje har kyrkjegard på alle fire sider, dei fleste gravene ligg mot sør og aust. Nordsida og nordre del av austsida er avgrensa med steingard av rullestein. Nordsida har to portar mot parkeringsplassen og vegen, ein ved vestinngangen og ein inn til kyrkjegarden. Sørsida, vestsida og resten av austsida har stakitt, dels på tørrmur som fungerer som støttemur for oppbygginga av kyrkjegarden. Utvidingar av kyrkjegarden må ha skjedd mot sør og aust. Det er planta bjørk på kyrkjegarden.<br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Ved kyrkjeveggen ligg to steinar med hogne innskrifter. På den eine: Her under viler den qvinde Mari Johannesdatter ø.steri (?), på den andre: AASW 1814. <br />
<br />
Ei gravplate av lys stein er bevart. Innskrifta er hoggen inn med store, jamne versalar: DEN NIDKJÆRE LÆRER SOGNEPRÆST TIL LEIRDAL LUDVIG DAAE FORLOD VERDEN 6<sup>TE</sup> DCBR 1831 I LÆREEMBEDETS 19<sup>DE</sup> OG ALDERS 46<sup>DE </sup>AAR. HØILIG SAVNET AF ENKE OG UFORSØRGEDE BØRN. FOR DIN ÆDLE VANDEL MODTAGE DU NU LØNNEN HOS GUD.<br />
<br />
Fleire gravminne av støypejarn, både gravplater og krossar, frå tidleg Siste halvdel av 1800-talet er bevarte. Mellom gravplatene er grava til Sognepræst Hannibal Winsnes1801 – 1861 og ein knapt eitt år gammal son. Bibelsitat frå 1. Kor 15,57 er teke med på plata. Øvst ein sigerskrans, nedst symbola for tru, von og kjærleik. Vidare Godseigar Wollert Krohn Hille, 1795 – 1860. Denne plata har stjerne i alle hjørne. Over innskrifta to englar som ber symbola for tru, von og kjærleik, under innskrifta sigerskrans. Ei plate med dei same sybola er til minne om stiftsprostinne Sophie Dorothea Fleiscer (1774 – 1854) med orda: Evigheden belønne hva efterlevende kun kan mindes med taknemmelighed. Sameleis ei identisk plate over Madame Ingeborg Marie Hansen f. Larsen (1820 – 1853), og ei over mannen hennar, landhandlar Jan Henrik Nitter Hansen (1801 – 1879). Ei plate med same motiv i overkant og ein engel med krans i høgre handa og bokrulle eller harpe i venstre, er lagt over kaptein Mads Christensen (1788 – 1841) som var sjef for Leirdalske Compagnie. <br />
<br />
Kyrkjesongar Tron Hagebø, 1829 – 1880 har namnet sitt på ein støypejarnskross. Ein annan kross er bevart saman med innskriftsplata som høyrer til. <br />
<br />
Ein minnekrans av metall med minneblom og kvit rose er teken vare på i kyrkja. <br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
Aust på kyrkjegarden er det reist eit reiskapshus med opphaldsrom og sanitæranlegg. Det vart teikna av Claus Lindstrøm og stod ferdig i 1995.<ref name=ftn3"> Opplysning frå kyrkjeverja</ref><br />
Huset ligg plassert like innafor stakittet. Det har langsmal plan og ligg orientert i nord-sørleg retning. Huset er reist i bindingsverk og kledd utvendes med liggjande bord. Saltaket er tekt med lappheller. Sentralt i vestveggen er det ope vindfang trekt inn under saltaket med dører til romma i bygget. Måla engelsk raudt som kyrkja. Fløydør i sør. Vindauga er plasserte som låge og breie opningar høgt på veggene ved hjørna.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen, B.E., Kirkerne i nordre Bergenhus Amt, manus, kopi av avskrift<br />
Synfaringar og rekneskapar<br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
==Bilete==<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje og kyrkjegard sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, inngang vest i søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale frå stavkyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt materiale, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stein i grunnmuren, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, takryttar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, interiør mot søvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, korpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, oppattbrukt stavkyrkjematerial med dekor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, rankedekor frå tidlegare kyrkje, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, søndre sideskip, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarbilete, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarring, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altartavle og altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase a, ein av to, AMh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstervase b, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, blomstrvase, ein, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, brurestolar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, bøsse ved utgangen, ei av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fattigblokk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, galler, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg|Tønjum kyrkje, klokke c, Amh 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, stol til bruk i koret (ein av to), AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, tavle, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament og tekstilar"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, altarduk b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, eldre, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, fiolett messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, grøn ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kvit og grøn messehakel, kvit ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, raud messehakel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, skilbragd-teppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, teppe i altarringen, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard og gravminne"><br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, graminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravinne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne 1814, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne k, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne l, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, gravminne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, minnekrans, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, austre del av kyrkjegarden sett mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, familiegravstad ved kyrkjedøra, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sett frå vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegarden vest for kyrkja, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, kyrkjegardsmuren på nordsida og reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, nordre del av kyrkjegarden, sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Tønjum kyrkje, reiskapshuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Tønjum sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38480Hauge kyrkje2013-11-26T10:55:40Z<p>AnneMarta: /* Bilete */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over det øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerigolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul.<br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre hekter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berre att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten av tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70 cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som opningane i sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
Kristnateppe, vove i skilbragd.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft.<br />
<br\><br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Sjå foto.<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009. Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38479Hauge kyrkje2013-11-26T10:54:27Z<p>AnneMarta: /* Bygningar knytte til kyrkjegarden */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over det øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerigolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul.<br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre hekter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berre att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten av tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70 cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som opningane i sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
Kristnateppe, vove i skilbragd.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft.<br />
<br\><br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Sjå foto.<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009. Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38478Hauge kyrkje2013-11-26T10:53:23Z<p>AnneMarta: /* Gravminne */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over det øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerigolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul.<br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre hekter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berre att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten av tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70 cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som opningane i sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
Kristnateppe, vove i skilbragd.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft.<br />
<br\><br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
Sjå foto.<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38477Hauge kyrkje2013-11-26T10:51:45Z<p>AnneMarta: /* Diverse */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over det øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerigolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul.<br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre hekter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berre att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten av tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70 cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som opningane i sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
Kristnateppe, vove i skilbragd.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft.<br />
<br\><br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38476Hauge kyrkje2013-11-26T10:49:36Z<p>AnneMarta: /* Inventar som er flytta frå kyrkja */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over det øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerigolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul.<br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre hekter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berre att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten av tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70 cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som opningane i sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft.<br />
<br\><br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38475Hauge kyrkje2013-11-26T10:48:49Z<p>AnneMarta: /* Inventar som er flytta frå kyrkja */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over det øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerigolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul.<br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre hekter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berre att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten av tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70 cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som opningane i sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft.<br />
<br\><br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38474Hauge kyrkje2013-11-26T10:46:29Z<p>AnneMarta: /* Orgel */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over det øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerigolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul.<br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre hekter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berre att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten av tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70 cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som opningane i sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft<br />
<br\><br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38473Hauge kyrkje2013-11-26T10:44:49Z<p>AnneMarta: /* Klokker */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over det øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerigolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul.<br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre hekter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berre att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten av tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70 cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft<br />
<br\><br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38472Hauge kyrkje2013-11-26T10:44:15Z<p>AnneMarta: /* Klokker */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over det øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerigolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul.<br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre hekter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berre att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten av tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft<br />
<br\><br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38471Hauge kyrkje2013-11-26T10:43:11Z<p>AnneMarta: /* Klokker */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over det øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerigolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul.<br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre hekter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berre att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten i tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft<br />
<br\><br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38470Hauge kyrkje2013-11-26T10:41:03Z<p>AnneMarta: /* Messehaklar */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over det øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerigolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul.<br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre hekter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berr att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten i tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft<br />
<br\><br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38469Hauge kyrkje2013-11-26T10:37:23Z<p>AnneMarta: /* Galleri */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over det øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerigolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul.<br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre heter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berr att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten i tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft<br />
<br\><br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38468Hauge kyrkje2013-11-26T10:35:56Z<p>AnneMarta: /* Benker */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over det øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje.<br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerivolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul. <br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre heter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berr att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten i tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft<br />
<br\><br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38467Hauge kyrkje2013-11-26T10:34:43Z<p>AnneMarta: /* Preikestol med oppgang */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. Lesebrett mot nordvest. <br />
<br />
Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje. <br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerivolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul. <br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre heter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berr att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten i tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft<br />
<br\><br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38466Hauge kyrkje2013-11-26T10:33:48Z<p>AnneMarta: /* Preikestol med oppgang */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Kvart fag har ei fylling i glatt ramme. Fyllinga er utvendes forma som kløverbladsboge. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. <br />
<br />
Lesebrett mot nordvest. Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje. <br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerivolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul. <br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre heter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berr att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten i tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft<br />
<br\><br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38465Hauge kyrkje2013-11-26T09:19:29Z<p>AnneMarta: /* Golv og fundament */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt nytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. <br />
<br />
Lesebrett mot nordvest. Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje. <br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerivolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul. <br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre heter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berr att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten i tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft<br />
<br\><br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38464Hauge kyrkje2013-11-26T09:18:55Z<p>AnneMarta: /* Golv og fundament */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt bordgolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt hytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. <br />
<br />
Lesebrett mot nordvest. Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje. <br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerivolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul. <br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre heter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berr att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten i tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft<br />
<br\><br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38463Hauge kyrkje2013-11-26T09:17:59Z<p>AnneMarta: /* Vindauge */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa postar. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt tregolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt hytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. <br />
<br />
Lesebrett mot nordvest. Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje. <br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerivolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul. <br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre heter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berr att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten i tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft<br />
<br\><br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38462Hauge kyrkje2013-11-26T09:10:42Z<p>AnneMarta: /* Vegger */</p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i sideveggene. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa post. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt tregolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt hytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. <br />
<br />
Lesebrett mot nordvest. Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje. <br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerivolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul. <br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre heter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berr att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten i tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft<br />
<br\><br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Hauge_kyrkje&diff=38461Hauge kyrkje2013-11-26T08:58:50Z<p>AnneMarta: </p>
<hr />
<div>{{Infoboks_uferdig _artikkel}}<br />
<br />
<br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
== Bakgrunn ==<br />
Garden Hauge i Lærdal ligg på den andre sida av elva og lengre framme i dalen enn dagens kyrkjestad. Her stod dei to forgjengarane til 1800-talskyrkja, og tufta ligg der framleis med steingarden omkring. <br />
<br />
Mellomalderkyrkja på Hauge er i store trekk ukjend, men har mest sannsynleg vore ei stavkyrkje slik som dei fleste kyrkjene i Indre Sogn. Kyrkja er først nemnd i 1327 i Pavelige Nuntiers Regnskaber. <br />
<br />
Arkivmaterialet frå 16- og 1700-talet viser at det då var oppført ei tømmerkyrkje på kyrkjestaden. Denne vart teken ned i 1869 og den nye kyrkja vart oppført nede på Lærdalsøyri. Det ser ut som namnet på den nye kyrkja har variert, og at ho tidvis har vorte kalla Lærdal kyrkje, men det gamle namnet, Hauge kyrkje, er no fast etablert. <br />
<br />
=== Den gamle kyrkjestaden ===<br />
Den gamle kyrkjestaden på garden Hauge er omkransa av steingard med lengderetning aust-vest i eit terreng som stig mot vest. På sørsida er det opning for port i muren, restar av portstolpane står framleis. I nedre delen har det vore problem med fukt i periodar om våren når elva har gått høgt. Her har ein (ca. 1950) lagt ein bygdeveg over enden av kyrkjegarden og i samband med det teke vekk muren. <br />
<br />
Fundamentet til kyrkja kan framleis sporast i terrenget. Kyrkjegarden elles er no svært ujamn. Det skal mellom anna vera eit resultat av uautoriserte gravingar i 1920-30-åra.<br />
<br />
Då Heiberg skreiv om kyrkjene i Indre Sogn, var kyrkjegarden framleis i bruk, og den eine kyrkjeklokka hang i ”den overbyggede Kirkegaardsport”.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref><br />
<br />
=== Tømmerkyrkja ===<br />
[...]<br />
<br />
== Kyrkja frå 1869 ==<br />
Kyrkja er orientert med koret 62 gr. nordaust, og vert i det følgjande omtalt som om koret låg rett aust. Ho vart teikna av Chr. Christie, ferdigprodusert i Christiania og sendt sjøvegen til Lærdal. Kyrkja vart vigsla 6. mai 1869.<br />
<br />
=== Bygningen ===<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene i Indre Sogn, er Hauge kyrkje inspirert av stavkyrkjearkitekturen mellom anna ved at ho har heva midtrom med omgang både i kor og skip. Kyrkja merkjer seg ut mellom dei andre ved at ho har totårnsfasade der to støpultårn med konvergerande sider flankerer midtskipet, noko trekt attende frå vestveggen. Vest for tårna er omgangen utskift med svaler som rundar vesthjørna og går over i gavlforma utspring over eit lite våpenhus med inngang. Lengst aust i koret er det ei firkanta nisje som bryt omgangen utvendes.<br />
<br />
==== Vegger ====<br />
Veggene er av bindingsverk kledde utvendes og innvendes med ståande panel. Omgangsveggen har korkje vindauge eller innvendige konstruktive markeringar, med unntak av vestveggen i midtrommet der det er vindauge ut mot svalen. Utvendes er skilja mellom faga markerte ved pålagde vertikale bord. <br />
<br />
Skipet har fire fag med vindauge i det opphøgde midtrommet og det vestre på galleriet der det er gang til tårna. Koret har to fag. Sideromma som ligg i overgangen mellom skip og kor, har vindauge i yttervegg. <br />
<br />
Midtromsveggene i skipet er borne av doble par mellomstolpar støtta med skråstøtter til omgangsveggen der også sperrer for omgangstaket kviler. Mellom midtromsstolpane i lengderetning er det lagt inn skråstøtter som møtes midt under midtromsbjelken og dannar ein slak gavl i kvart fag. Midtromsstolpane held fram som skilje mellom faga i det opphøgde rommet. Vestveggen på galleriet har ei stor vindaugsopning. <br />
<br />
Utvendes er panelet kvitmåla, medan listverk, dører og vindauge er lyst brunlege.<br />
<br />
==== Dører ====<br />
Kyrkja har i stor grad dei opphavlege nygotiske dørene med to x to høge, smale fyllingar med fas etter rammekanten. Dørvridarane er også dei opphavlege. Geriktene er enkle med fas. <br />
<br />
Hovudinngangen vest i våpenhuset har to x tre fyllingar og gavlforma overlys med ståande, rektangulære ruter. Døra mellom skip og våpenhus er også ei fløydør. Enkle dører skil mellom skip og tårn på begge sider under galleriet og mellom skip og siderom aust i skipet. Sideromma har dører ut i vest, norddøra med rampe utvendes. <br />
<br />
==== Korskiljet ====<br />
Koret strekkjer seg fram til midtromsveggen i skipet der korgolvet har trapper i tre steg ned mot skipet og ut mot omgangane på sidene. Koropninga har same breidde som midtrommet i koret, veggen over opninga er panelt ned til ei gavlforma, vimpergliknande markering med krabbar og med ein sentral kross. Sidestolpane flankerer også bogen med fialar. Mellom desse stolpane og hjørnestolpane i skipets midtrom er det andreaskrossar over oppgang til preikestol i sør og over opning i nord.<br />
<br />
Det same korbogemotivet er teke opp att ved korets midtromsvegg i aust, i flog med altartavla og som inngang til nisjen bak altaret. <br />
<br />
==== Vindauge ====<br />
Vindauga oppe i midtromsveggene har tre rammer skilde med ståande, sveifa post. I kvar ramme er glaset oppdelt med sprosser i to x tre ruter pluss ei øvre kløverbladforma rute. Glaset i mange av vindauga tykkjest opphavleg. Enkle gerikter med fas.<br />
<br />
==== Golv og fundament ====<br />
Golvet i skipet er eit tverrlagt tregolv, slipt og lakka. Korgolvet har langsgåande, breiare bord som no er gråmåla, tidlegare har det hatt ein olivengrøn farge. Det vart lagt hytt golv oppå det gamle i 1967 (Kallsbok). <br />
<br />
Fundamentet er tørrmurt av hoggen granitt med sementfuger i ytterliv. Både altarområdet og dei langsgåande golvbjelkane har solide fundament av tukta granitt.<br />
<br />
==== Tak ====<br />
Kyrkja har saltak over dei opphøgde midtromma i kor og skip og pulttak over omgangane. Over inngangen i vest er det ein ark som skyt ut som eit saltak frå omgangen i same høgde som omgangstaka. Også over sideromma ved koret er det tverrstilte saltak frå taka over omgangane i overgangen mellom skipet og koret. Desse taka er valma i enden. Taket over apsiden har eit kort lite møne før det vert brote av enkel valming. <br />
<br />
Taka har synlege sperreband innvendes. Under takskjegget utvendes viser åsar som ligg oppå sperrebanda. Skipet har fire sperreband + gavlane. Sperrebanda korresponderer med midtromsstolpane. Kvart band har sperrer, saksesperrer og bindbjelke og er avstiva ved doble skråband som ligg som tang frå midtromsstolpen mellom vindauga, om bindbjelke og saksesperre og opp til sperra. Taka over omgangane har sperrer og undersperrer mot midtromsstolpane. Taka er tekte med lappheller utvendes. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar av gavlane er det montert ein kross av tre.<br />
<br />
==== Himlingar ====<br />
Ståande faspanel følgjer takkonstruksjonen.<br />
<br />
==== Tårn ====<br />
To låge støpultårn flankerer vestfasaden. Dei to ytste stolpane i kvart tårn konvergerer i første og andre høgd. I klokkerommet i tredje høgd er veggene rette. Tårna skjer seg inn i pulttaket over skipets omgang. I første høgd er det ein gang mellom tårn og skip i omgangen, i gallerihøgd har gangen yttervegger og er overdekt av eit kort saltak. Inngangane til gangen er frå vest i skipet og frå svalgangen i vest. Dei to første høgdene har små lysinnslepp i veggene, i klokkestova i tredje høgd er det kløverbladforma lydluker under fire spisse arkar. Hjørnesperra i den firkanta, spisse hjelmen går ned på ramme på hjørnestolpane i klokkehuset. Kvar ark har ein kort mønekam inn til hjelmen. Hjelmen er kledd med lappskifer og har spir med kule og kross. <br />
<br />
=== Interiør ===<br />
==== Presentasjon av interiøret ====<br />
Altaret med altartavle står framfor omgangen aust i koret, og altarringen fyller rommet ut til sideskipa og fram til dei midtre mellomstolpane i koret. Flyttbar døypefont på nordsida og lesepult ved preikestolen på sørsida i koret. I skipet er det benkerekker på begge sider av ein sentral midtgang. Tverrgalleri i vest ber orgel. Under galleriet er benkene tekne vekk og det er innreia med barnemøblar, stolar og lysglobe. Kyrkja har elektrisk lys og oppvarming.<br />
<br />
==== Fargar ====<br />
Då kyrkja var ny, var veggene lyst gule både innvendes og utvendes. Bjelkeverket var mørkare.<ref name="ftn2"> Bendixens manus<br />
<br />
</ref> No er ho kvit utvendes, med gulbrunt listverk og vindauge. <br />
<br />
Veggpanel og himlingar i kyrkjerommet er måla varmt okergule, alle bærande og konstruktive element er djupt engelsk raude og stafferte med grått. Korgolvet og vindauga er også gråmåla, medan golvet i skipet er lyst trefarga og lakka.<br />
<br />
=== Inventar ===<br />
==== Altar ====<br />
Opphavleg kassealtar. Altaret har hjørne av tverrstilte, sveifa plankar i begge retningar og er samanbundne oppe med sarg under bordplata og nede med sokkel. Mellom desse er det ramme med tre fyllingar på framsida og ei på kvar kortside. Fyllingane er gjennombrotne firpass med trebladshol i sviklane mot ein tett bakgrunn av liggjande bord. Baksida har ståande faspanel og dør til skåp i altaret. Fargar gult, raudt og grått. Altaret er 150 cm breitt, 82 cm djupt og 102 cm høgt. <br />
<br />
==== Altartavle ====<br />
Altartavla kviler på bakkant av altaret. Ho har ein enkel sokkel og eit svakt spissboga biletfelt flankert av to runde søyleskaft som er avslutta med fialar og flankerer vimperg med krabbar og kross. I biletfeltet står eit måleri, Getsemane, som er måla med olje på lerret. Måleriet er signert nede til venstre: N. N. Bergslien 1874. og N. Bergslien.<br />
<br />
==== Altarring ====<br />
Altarringen er rektangelforma med knefall til tre sider. Handlista har indre hylle for særkalkar og er boren av arkade med pillarar og kløverbladsbogar. Knelepute stoppa og trekt med lyst grått skinn. Kneleskammel ved altaret. <br />
<br />
==== Døypefont ====<br />
Sekskanta døypefont med flat, profilert kum halden oppe av seks dreia pillarar med sokkel og kapitel. Pilarane kviler på sekskanta fot som trappar ut mot standkant. Raud og grå.<br />
<br />
==== Preikestol med oppgang ====<br />
Preikestolen har fire fag og er open mot oppgangen i aust. Han står noko framfor stolpane i korskiljeveggen. Profilert listverk under handlista som er stoppa og trekt med raud plysj og gullfrynser. Sokkelen er enkelt profilert og har ei breiare list før han går over i rett hengebord under stolens flate botn. Skaft og fot av tre dreia pillarar med kapitel og samanbunden base. <br />
<br />
Lesebrett mot nordvest. Oppgangen har trapp i fire steg opp frå korgolvet med rekkverk og meklar på kvar side. Preikestolen er raud og grå med gult i fyllingsfelta. På dei to fremste fyllingane er måla jesusmonogram med I-en som kross.<br />
<br />
==== Lesepult ====<br />
Standard lesepult med to bein på vidare fot samanbundne med losholtar og med skrått lesebrett i overkant. Regulerbar. Raud med grå staffasje. <br />
<br />
==== Benker ====<br />
Benkene har rette vangar, smalare ved ryggen der dei endar i liljeform over øvste av to ryggbord. Bordet har hylle for salmebøker i bakkant. Setefjøla er understøtta av sarg framme og bak og av to ekstra beinpar. Benkene har ei enkel fotlist nede på baksida. Raude med grå staffasje. <br />
<br />
==== Galleri ====<br />
Galleriet har same breidde som skipets midtrom. Gallerivolvet er avtrappa i fem steg og har tidlegare hatt benker, desse er utskifte med stolar på dei tre fremste stega. Orgel sentralt framme. Gallerifronten har arkade med pillarar og kløverbladsbogar under handlist, nedre del har liggjande bord. Fronten er tredelt ved to stolpar. Himlinga under galleriet er skrådd og kledd med staffpanel. Gallerifronten er måla i raudt, grått og gult. Gallerigolvet blått, himlinga under er gul. <br />
<br />
==== Skulptur ====<br />
''Prossesjonskross ''av to treslag. Lys, smal, rettkanta kross felt inn i mørkare kløverbladkross, gjera saman i krossmidten. <br />
<br />
==== {{Lukket|Rituelle kar}} ====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Parament ====<br />
===== Altarduk =====<br />
Altarduk av kvit lin med 15 cm brei enkel hardangersaumbord på tre sider. Slitt. <br />
<br />
===== Messehaklar =====<br />
a) Fiolett messehakel, smal form, noko utskrådd. 1800-tal? Hakelen har kortskoren, slitt fløyel, kanta med tre smale, fletta gullband og festa med tre hekter på venstre skulder. Fôret er av rustraud bomullskypert. Ryggsida har kross av breitt gullband kanta med det smale bandet. Høgde: 100/90 cm, vidde oppe 59 cm.<br />
<br />
b) Vinraud, skjoldforma fløyels messehakel, 1900-talet. Forside og ryggside er kanta med breitt gullband, på ryggsida er det ein kross av det same bandet lagt dobbelt. Fôr av falma, raud bomullssateng. Tre hekter på høgre skulder. Høgde 99/88 cm, vidde oppe 57 cm.<br />
<br />
c) Fiolett messehakel, sid med runda form. Fiolett ullstoff i krosskypert. Fôr av lys grå sateng (kunststoff). Ryggsida har brodert kross, forsida treeiningssymbol i form av tre ringar. Hakelen er merkt Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/106 cm, breidde 107 cm.<br />
<br />
d) Kvit messehakel, skjoldforma. Hovudstoffet er i kvit, småmønstra brokade i kunststoff, fôret er klart raudt. Begge sider har gaffelkross i mønstervevd stoff med krossmønster. Tre heter på venstre skulder. Hakelen er merkt Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 106/98, breidde 59 cm.<br />
<br />
e) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av grøn krosskypert i bomull/lin. Fôr av gult bomullslerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Ryggsida har kross og forsida har stolpe, begge med gullbandet som kontur. I tillegg er det på forsida eit vidare applikert felt med brodert jesusmonogram i brysthøgd, ryggsida har eit applikert felt med brodert sigerslam i krossmidten. Stolpe og krossarmar er brodert med andreas-krossar. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/98 cm, vidde 65 cm. <br />
<br />
f) Raud, rettsida messehakel av viskosedamask med gult lerretsfôr i bomull. Stoffet har innvovne likearma krossar på glatt botn. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har jesusmonogram i ring med strålar brodert med fastsydd gulltråd. Ryggsida har kross med kontur av gullband og broderi av lagd gulltråd. Tre hekter på venstre skulder. Den Norske Husflidsforening. Høgde 105/100 cm, vidde 65 cm.<br />
<br />
==== {{Lukket|Lysstell}} ====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
==== Klokker ====<br />
a) Den eldste klokka i nordtårnet er ei slank mellomalderklokke. Klokka er opphengd etter midtbogen og har berr att to av seks runda bogar. Kroneplata er flat og har to riller i ytterkant. Hua rundar ned og ut og svingar jamt ned mot korpus som nede svingar ut mot ei rille. Slagringen er ut- og nedbøygd. Undersida av slagringen er brei og skrår svakt opp innover. Diameter 55 cm, høgde 63 cm med krone, 50 utan.<br />
<br />
b) Klokka i sørtårnet er laga til kyrkja då ho var ny. Krona er ei plate på konsollar festa til slagbommen med skrue og mutter. Klokka har runda hue, rett hals med innskrift mellom riller. Øvre del av korpus er rett, i nedre del skrår korpus ut og held fram, avbroten i tre riller, i slagringen som svingar ned i ytterkant. Innskrift: BOCHUMER VEREIN. GUSSSTAHLFABRICATION 1869. Diameter 70cm, høgde 64 cm med krone, 57 utan.<br />
<br />
c) Nyare klokke i nordtårnet. Klokka har produsentnamnet, Olsen og Nauen, mellom to riller på halsen. På korpus kristogram i sirkel (chi-rho) med alfa og omega på sidene. Innskrift under kristogrammet: ÆRA VERE GUD I DET HØGSTE. Diameter 77 cm, høgde 73 cm med krone, 50 cm utan.<br />
<br />
==== Orgel og andre instrument ====<br />
===== Orgel =====<br />
Kyrkja hadde frå 1894 eit lite orgel frå Kvarme med fire stemmer og eitt manual. Mekanisk overføring. I 1978 vart orgelet fornya av Spigseth og utvida med tre stemmer og med pedal, medan orgelfasaden vart som før.<ref name="ftn3"> Kolnes 1973, s 372<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Orgelfasaden har rett øvre avdekking med fire høgre fialar som flankerer sidetårna og med ornament i form av fugl på fialane og bogar og liljeformer over sidetårna. Han har fire spissboga opningar med trepass i sviklane, to i hovudverket og ei i kvart sidetårn. Dei to over spelepulten i hovudverket går ikkje så langt ned som sidetårna.<br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på eitt manual og pedal: <br />
<br />
{| style="border-spacing:0;"<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Rørfløyte 4’<br />
<br />
Principal 4’<br />
<br />
Gamba 8’<br />
<br />
Oktav 2’<br />
| style="background-color:#ffffff;border:0.5pt solid #00000a;padding-top:0cm;padding-bottom:0cm;padding-left:0.191cm;padding-right:0.191cm;"| Gedakt 8’<br />
<br />
Mixtur 3 f. 1 1/3 ’<br />
<br />
Subbass 16’<br />
<br />
|}<br />
<br />
''Piano'' - Petrof.<br />
<br />
==== Nummertavler ====<br />
Enkle, todelte nummertavler med gavlforma øvre avslutting. <br />
<br />
==== Møblar ====<br />
Brurestolar i bjørk. Karmstolar med h-kryss, svungne forbein med forbrett''', '''skrådd rygg med dreia bakbein''' '''og ryggbrett med ramme. Ramma for ryggbrettet og forbrettet har akantusskurd. Setet og ryggbrettet innafor ramma er stoppa og trekt med gyllenlêr. <br />
<br />
==== Offerutstyr ====<br />
Standard kollekthovar, korg på altaret.<br />
<br />
==== Blomstervasar ====<br />
a) To blomebeger med høg, smal klokkeforma korpus med runda botn på skaft med fire kuler over flat avtrappa fot. Stempel: drikkekanne, 830 S, J. TOSTRUP, 1921.<br />
<br />
b) Ein vase med høg traktform med utsvinga krage. Foten har ein øvre vulst med drivne bladformer og svingar ut mot standkant. Stempel: 830 S og meisterstempel. Høgde 18 cm, diameter oppe: 11 cm.<br />
<br />
==== Diverse ====<br />
Tinnskål med høge, jamt oppsvinga sider og forsterka kant. Åtteblada rose i botnen. Tre stempel: 95 %, menneskefigur med timeglasform, vinkla vengjer (?) og krone. Diameter 25,8 cm, høgde 11 cm.<br />
<br />
==== Inventar som er flytta frå kyrkja ====<br />
''Sogn folkemuseum, De Heibergske Samlinger''<br />
<br\><br />
Romansk krusifiks<br\><br />
Altartavle frå 1649<ref name="ftn4"> Foto i kyrkja</ref><br />
<br\><br />
To lysestakar frå mellomalderen<br />
<br\><br />
<br />
''Universitetsmuseet i Bergen''<br />
<br\><br />
Altarfrontale frå ca. 1250<br />
<br\><br />
Røykelseskar frå 1200-talet<br />
<br\><br />
Døypefont frå 1200-talet, botnen av kummen og eit firkanta skaft<br />
<br\><br />
<br />
[...]<br />
<br />
=== Kyrkjegard og gravminne ===<br />
==== Kyrkjegard ====<br />
Kyrkja på Hauge vart nedlagt i 1870, medan kyrkjegarden truleg var i bruk i ein periode etter dette.<br />
<br />
Kyrkjegarden ved dagens kyrkje ligg på alle fire sider av kyrkja. Inntil hovudvegen på nordsida er det steingard, elles er kyrkjegarden omgitt av stakitt. Singelgangar i krossform med kyrkja i sentrum. I 1975 vart det tillagt eit større stykke aust for kyrkjegarden og aust for kyrkjelydshuset. Dette er enno ikkje vigsla og teke i bruk. <br />
<br />
==== Gravminne ====<br />
[...]<br />
<br />
==== Bygningar knytte til kyrkjegarden ====<br />
I søraustre hjørne av kyrkjegarden står det to bygningar. Den minste, på sørsida, er ei reiskapsbu av bindingsverk med liggjande panel utvendes og med nord-sørgåande saltak tekt med lappheller, og med fløydør mot nord. <br />
<br />
Nord om dette, også søraust for kyrkja, ligg eit langt bygg under saltak i nord-sørleg retning. Bårehuset stod ferdig oppført vinteren 1974/75 og vart teikna av Claus Lindstrøm. Det vart lite nytta til sin funksjon og er no bygd om til ei kyrkjestove med reiskapshus i søre delen. Arkitektkontoret 4B ved Hallvard Trohaug har teikna ombygginga og bygget stod ferdig i 2009.Det er kledd med liggjande panel, taket er tekt med lappheller. Huset er symmetrisk i forma med to gjennomgåande gangar med vindaugsflater på begge sider. Den eine gangen ligg sentralt i det opphavlege bygget, medan den andre skil mellom dette og det nye tilbygget. Inngangar frå vest. Fløydør til reiskapar i sør.<br />
<br />
== Kjelder ==<br />
=== Utrykte kjelder ===<br />
Bendixen: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt, manus ca. 1900, avskrift<br />
<br />
=== Trykte kjelder ===<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br\><br />
Kolnes, Stein Johannes, ''Norsk Orgelregister 1328-1992'', Førdesfjorden 1993<br />
<br />
== Bilete ==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningnen"><br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, eksteriør mot søraust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, samband skip - tårn, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skipet, austre møne, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tårna sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestfasaden, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen i skipet innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen sett frå skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vestinngangen, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge aust på galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge i søndre midtromsvegg, mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, vindauge utvendes, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør i austre omgang, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust sett frå galleriet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør på galleriet, mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, nordsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør under galleriet, sørsida, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, interiør, sett mot aust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altartavlemåleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomsterbeger, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, blomstervase, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg|Hauge kyrkje, brurestol, ein av to, AMH 2009g 058.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, døypefont, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, foto av renessansetavla, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, klokke c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lampettar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, lesepult, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, preikestol, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, prossesjonskross, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, tinnbolle, stempel, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett a, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel fiolett b, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, messehakel vinraud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, skillbragd, (kristnateppe), AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Gravminne"><br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne d, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne e, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne f, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne g, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne h, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne i, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, gravminne j, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, to barnegraver, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegarden"><br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for koret, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, ot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden nord for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden sør for kyrkja, mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjegarden, utviding mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, kyrkjelydshus og reiskapsbu sett mot sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg|Hauge kyrkje, reiskapsbu sett mot nordaust, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Tidlegare kyrkjestad på garden Hauge"><br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad sett mot garden Hauge, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, del av kyrkjegardsmur og søndre fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg|Hauge, tidlegare kyrkjestad, inngang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
----<br />
<references/><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Hauge sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:...]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=Borgund_kyrkje&diff=38338Borgund kyrkje2013-11-07T07:40:52Z<p>AnneMarta: </p>
<hr />
<div><br />
''Anne Marta Hoff''<br />
<br />
Stavkyrkja på Borgund var for lita for kyrkjelyden etter lova frå 1851. Formannsskapet vedtok difor å utvida kyrkja ved å flytta ut sør- og nordveggene i skipet. <br />
<br />
Fortidsminneforeninga, som ville hindra at den særeigne stavkyrkja vart øydelagd, ville heller at bygda skulle få hjelp til å byggja ei ny og betre tenleg kyrkje, og det vart løyvt midlar til dette frå Stortinget i tillegg til det som kommunen kunne skaffa. Fortidsminneforeninga vart ståande som eigar av den gamle kyrkja.<ref name="ftn1"> Heiberg 1970, s 35<br />
<br />
</ref> <br />
<br />
Den nye kyrkja vart vigsla 20. august 1868 av sokneprest Henning Frimann Dahl. Byggmeistrar var F. Gade og C. Agthe. <br />
<br />
== Bygningen ==<br />
Borgund kyrkje er ved sida av Stedje, Årdal og Hauge kyrkjer av dei prefabrikerte kyrkjene som vart teikna av Chr. Christie i andre halvdel av 1800-talet. Kyrkjene har mykje sams, men er ulikt store, og Borgund kyrkje er den minste av dei med plass til 175 sitjande. Den er også den einaste som ikkje har tårn, i det den gamle tårnstøpulen, som står mellom dei to kyrkjene på Borgund, ber klokkene. <br />
<br />
Kyrkja er ei langkyrkje med smalare og lægre kor, med dei vanlege sideromma på kvar side av koret og med eit apside-liknande utbygg aust i koret. Framfor skipet er det laga eit forbygg med open sval i første høgda og med forrom til galleriet i andre. Kyrkja har ikkje våpenhus. Midt på taket over skipet står ein enkel takryttar. <br />
<br />
Som dei andre Christie-kyrkjene er Borgund kyrkje ein variasjon over stavkyrkjetemaet med skip og kor med omgangar omkring midtrom. Det er her lagt stor vekt på at omgangane skal vera tydlege utvendes, i det austhjørna har ubrotne omgangar både i skip og kor og sideromma til koret er små og sette rett inn mot koromgangen i nord og sør. Koret strekkjer seg fram til midtromsstolpane i skipet og bakkanten av altaret står i skiljet mellom midtrom og omgang i koret.<br />
<br />
Kyrkja fekk først ein beis/lasur utvendes som understreka treverket, etter kort tid vart ho måla i ein brungul farge med mørkare brune lister. Kyrkja stod lenge raudmåla med gule lister. Sist kyrkja vart måla, i 2006, vart også listene raudmåla. Vindauga er kvite. <br />
<br />
=== Vegger ===<br />
Kyrkja har vegger i bindingsverk som innvendes og utvendes er kledde med ståande staffpanel. Omgangsveggene er heile, med unntak av opningane i vest, midtromsveggene er understøtta av mellomstolpar og har store vindaugsflater. Mellomstolpane, saman med takverket over omgangar og midtrom, markerer ei inndeling av skipet i tre fag, og av koret i to fag. Mellom stolpane i lengderetning er det sett inn skråstøtter under midtromsveggen. Desse møtes midt mellom stolpane slik at opningane får ei slakt spissboga form. Faga er ikkje markerte i omgangane innvendes, men i eksteriøret er skilja mellom faga markerte med to ståande bord som ligg ei bordsbreidd lengre ute enn panelborda elles. <br />
<br />
=== Portalar og dører ===<br />
Kyrkja har opphavlege fyllingsdører med to x to høge fyllingar i dei fleste dørene. Det er fløydør vest i skipet og døropningar mellom kor og siderom. Døra til sakristiet i sør er erstatta med portiere. Frå korets siderom er det utgangsdører i vest. <br />
<br />
Framfor hovudinngangen vest i skipet er det ein open sval med ark over portalen i vest. Svalen har brystning og pillarar skilde med kløverbladsbogar. Sjølve portalen har høgre kløverbladsboge og er stengd med fløyport av spiler med boga overside og kross sentralt. <br />
<br />
=== Korskiljet ===<br />
Korbogen er i prinsippet det vestre sperrebandet i koret (Sjå nedafor under tak). Mot skipet har det dekorelement der den kløverbladforma / spissboga opninga er dekt med vimperg med kross og krabbar, og flankert av stolpar utforma som fialar med kross. Desse er borne av hjørnestolpane mellom korets og skipets midtrom. Det er elles berre golvnivået som skil mellom kor og skip. <br />
<br />
Motivet med vimperg og fialar er teke opp att i mindre målestokk i skiljet mellom korets midtrom og omgang / apside i aust og mellom vestgalleriet og galleriets forrom i vest.<br />
<br />
=== Vindauge ===<br />
Vindauga er sette saman av høge, sprosseinndelte rammer der den øvre ruta har kløverbladform. Vindauga i skipets midtromvegg har fem rammer, vindauga i koret tre. Det er ein karm i kvart fag. I vestre omgang er det lægre, torams vindauge, eitt på kvar side av innganspartiet. I korets siderom er det tilsvarande vindauge i endeveggen. Vest på orgelgangen er det eit vindauge med tre rammer der midtramma er høgst. <br />
<br />
Vindauga har sekundært fått tilsett ekstra rammer med glas innvendes, desse er delte i to horisontalt med sprosse. <br />
<br />
=== Golv og fundament ===<br />
Golvet i skipet er eit bordgolv lagt i lengderetning, slipt og lakka. Sommaren 1956 vart det lagt nytt golv oppå det gamle, med glasvattisolasjon mellom golva.<br />
Koret har same slags golv, men borda ligg på tvers av lengderetninga. Korgolvet, som går fram til midtrommet i skipet, ligg to steg høgre enn golvet i skipet. Det er også avgrensa til midtrommet i breidda, men på nordsida er den vestre delen forlenga litt ut i skipets omgang for å gje plass til piano. <br />
<br />
Kyrkja ligg i skrått terreng og har høgt fundament av naturstein under austre del, skrådd til bakkenivå i vest. Fundamentet har rektangelform og er større enn kyrkja, med tilkomst til dørene i sideromma for koret og til bruk ved utvendes vedlikehald av kyrkja. Grunnmuren i kyrkja er også av naturstein.<br />
<br />
=== Tak ===<br />
Kyrkja har sperretak og takkonstruksjonen er synleg nedafrå. Omgangstaket er bore av sperrer og av skråstøtter mot mellomstolpane. Over skipet er det to sperreband utanom gavlane. Desse har sperrer, bindbjelke understøtta av skråstøtter frå mellomstolpane og hanebjelke understøtta av knestokkar frå bindbjelkane. I hjørna under hanebjelken er det sett inn eit lite kne mot knestokkane.<br />
<br />
Sperrebandet midt i koret er enklare med undrestøtta bindbjelke som ber knestokkar festa til sperrene med kne. <br />
<br />
Taka er kledde innvendes med ståande staffpanel og utvendes med lappheller. Dei første åra var taka tekte med spøner som stavkyrkja.<br />
<br />
Apsiden og korets siderom har saltak med valming i ytterkant. Alle møne har gjennombroten mønekam og på kvar gavl står ein utskoren kross. <br />
<br />
=== Himlingar ===<br />
Himlingane i skip, kor og apside følgjer takforma og er kledde innvendes med ståande staffpanel. I korets siderom er det flate himlingar av staffpanel.<br />
<br />
=== Takryttar ===<br />
Kyrkja har ikkje tårn, men det er sett ein liten takryttar midt på skipets tak. Den nedre delen som rir over mønet er firkanta, konvergerande og kledd med staffpanel. Over denne, på hjørna, står fire rette hjørnestolpar som er avslutta med ramme under hjelmen. Skråstøtter mellom stolpane og ramma formar ein kløverbladboge på kvar side. Den høgt pyramideforma hjelmen som kviler på ramma er tekt med lappheller og endar oppe med spir med flattrykt kule og kross. Klokkeringing skjer frå tårnstøpulen mellom Borgund kyrkje og Borgund stavkyrkje. (Sjå under stavkyrkja.)<br />
<br />
== Interiør ==<br />
Altar aust i koret med bakkanten i skilje mellom midtrom og omgang / apside. Stor altarring med tre sider av eit rektangel. Flyttbar døypefont, lysglobe og piano nordvest i koret. Skipet har benker på begge sider av midtgang, benkene går heilt bak under galleriet. På nordsida midt i skipet står ein støypejarnsomn. Tverrgalleri i midtrommet i vest. Elektrisk lys vart montert i 1948 og omnar ti år seinare.<br />
<br />
Fargar <br />
<br />
Då Bendixen vitja kyrkja kring 1900 hadde interiøret den mykje vanlege gul-brune fargesettinga. Kyrkja vart måla i 1964 etter fargeskjema utarbeidd av kornservator Qvale hjå Riksantikvaren(Kallsbok).Sist kyrkja fekk ny fargesetting innvendes var i 1993 då ho vart måla i dagens fargar med okergule vegger, dempa mørkt raude konstruksjonselement og grå staffasje. Golvet er trefarga og lakka.<br />
<br />
== Inventar ==<br />
=== Altar ===<br />
Kassealtar med bordplate av plankar, sveifa, skråstilte hjørnestolpar og sokkel. Alle fire sider har kløverblaforma blindbogar, tre på forsida, to på baksida og ein på kvar side. Dei to kløverbogane på baksida er begge i dørblad til skåp i altaret. Altaret har dei opphavlege fargane med brun lasur.<br />
<br />
=== Altartavle ===<br />
Som altartavle nyttar ein framleis krusifikset som vart laga då kyrkja var ny. Jesusfiguren er skoren av Brynjulf Bergslien og er av nygotisk form.<ref name="ftn2"> Heiberg 1970<br />
<br />
</ref> Jesus heng med armane i boge og med hovudet, som ber tornekrone, bøyg ned mot hans høgre side. Augene er attlatne. Høgre hand viser signingsgest. Kroppen er framstilt i lett kontraposto og beina er nagla saman med høgre fotblad øvst. Kort lendeklede knytt på Jesu høgre side. Figuren og eit gloriefelt i krossmidten er gylt. Krossarmane har kløverbladforma endar og hovudstammen går ned sentralt bak altaret og er festa til dette. Krossen er måla i interiørfargane raudt og grått.<br />
<br />
=== Altarring ===<br />
Altarringen har tre sider av eit kvadrat og er open ved altarets sider. Han har flat handlist med indre hylle for særbeger. Handlista er boren av baluster med kløverforma bogar. Brei, stoppa og skinntrekt knelepute. Raudmåla med grå staffering. <br />
<br />
Enkel kasseforma kneleskammel framfor altaret.<br />
<br />
=== Døypefont ===<br />
a) Døypefont som vart laga til kyrkja då ho var ny. Fonten har flat, sekskanta kum med profilerte sider. Skaft og fot går i eitt med seks radiert stilte bord. Raud- og gråmåla. Denne fonten er no i bruk. <br />
<br />
b) Døypefont som vart gjeven til kyrkja saman med nytt dåpsfat og anna i 1965. Denne fonten er også sekskanta og er skoren ut av ein stamme. Kummen er innskrådd med ein rettsida øvre del med ulike skorne symbol. Skaftet er nærast rett, noko innskrådd nedover. Foten skrår ut mot rett standkant med skorne ornament. Gul- og brunlasert.<br />
<br />
=== Preikestol med oppgang ===<br />
Preikestolen har fire sider av ein femkant og opning mot oppgang frå aust mellom to stolpar i korskiljet. Stolen har handlist stoppa og trekt med raudt stoff med gullfrynser, bokbrett mot nordvest. Øvre smalfelt av enkelt listverk med dobbel tannsnittlist. Storfeltet har glatt fylling i ramme med fas og knopp inn mot fyllinga. Enkle hjørnestolpar. Glatt nedre smalfelt med enkelt profil. Stolen står på eit bordliknande understell med sarg og fem bein, dels dreia, dels sekskanta. Oppgang i tre steg frå koret. Raud- og gråmåla. <br />
<br />
=== Lesepult ===<br />
Då det vart aktuelt med lesepult i kyrkjene, vart eit bokbrett som tidlegare stod festa til nordre korvegg teke i bruk til denne funksjonen. Ein sokkel vart påmontert slik at pulten kunne stå fritt.<br />
<br />
=== Benker ===<br />
Originale, opne benker med rette vangar med kløverbladform ved stolryggen, sveifa fram som armlene over setehøgd. Gjenombroten firpass nede på vangen. Benkene har ei ryggfjøl der bakdelen er skrådd som bokhaldar, og fotstøtte. Setefjøla er halden oppe av vangane og ei ekstra støtte under midten av benken. Raud- og gråmåla. Lause seteputer. <br />
<br />
=== Galleri ===<br />
Galleriet fyller det vestre av dei tre faga i skipet og er støtta opp av mellomstolpar, veggstolpar og av to ekstra stolpar som flankerer midtgangen. Galleriet har no eit framspring over midtgangen, dette vart truleg laga i samband med nytt orgel tidleg på 1960-talet.<br />
<br />
Gallerifronten viser bjelkelag under brystning av ståande staffpanel avslutta med ramme og handlist. Panelet er gulmåla, listverket raudt og grått. Himlinga under galleriet er flat og kledd med staffpanel. Det går trapp frå sørvest i skipets omgang opp til galleriets forrom over vestre omgang. <br />
<br />
=== Måleri ===<br />
<nowiki>Kyrkja har åtte maleri som framstiller dei fire evangelistane og fire profetar (Daniel, Esaias, Esekiel og Jeremias). Måleria vart innkjøpte for midlar som vart gjevne til kyrkja. Berre 2-3 av måleria er signerte Siv J. -77 [Siv Jørstad], men alle er måla av henne. </nowiki><br />
<br />
=== Tavler ===<br />
To nummertavler med skoren ornamentikk på toppfelt og fotlist. Tavlene er delt i to vertikalt med list og merkte FØR og EFTER med skorne versalar. Toppfeltet har tre knoppar med skore draperi mellom over tannsnitt, fotlista er konsollforma med grunn tannsnittlist nedst. (Truleg frå Kyrkjelaget 1933 – sjå nedafor under blomstervasar).''' '''Tavlene er måla i to gråfargar og staffert med gull. <br />
<br />
=== {{Lukket|Rituelle kar}} ===<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
=== Parament ===<br />
==== Altarduk ====<br />
Altarduk i kvit lin med 19 cm brei bord i svartsaum på tre sider. Sentralt framme har borda ein noko høgre kross, elles er motivet beger og kristogram (chi-rho) vekselvis, skilde med små åttebladroser. <br />
<br />
==== Messehaklar ====<br />
a) Raud, rettsida messehakel. Hovudstoff i viskosedreiel med krossar i mønsteret, fôr av gult lerret. Hakelen kanta med smalt gullband. Ryggsida har applikert kross kanta med det same bandet, forsida kristogram (chi-rho), begge med broderi i form av leggsaum i gulltråd. Festa med tre hekter på venstre skulder. Produsent: Den Norske Husflidsforening. Høgde 107 cm, breidde 64 cm.<br />
<br />
b) Grøn, rettsida messehakel. Hovudstoff av lin (?) i krosskypert, gult fôr av lerret. Hakelen er kanta med smalt gullband. Forsida har stolpe med grunn markering av krossarmar der jesus-monogram er brodert på applikert rute i naturkvitt stoff. Ryggsida har kross med applikert rute med brodert sigerslam i krossmidten. Festa med tre hekter på venstre skulder. Produsent: Den Norske Husflidsforening. Høgde 104/97 cm, breidde 65 cm.<br />
<br />
c) Kvit messehakel med rett ryggside og skjoldforma forside. Kvit kunststoff-damask med raudt fôr. Gaffelkross av breitt, vove band med krossmotiv, aks og druer på begge sider. Produsent: Casa Bochaca, Barcelona. Høgde 107/100 cm, breidde 59 cm.<br />
<br />
d) Fiolett rettsida messehakel i dobbelvev i ull med lerretsbinding. Retta er mørk fiolett, vranga lyst fiolett. Forsida har jesusmonogram, IHS med i-en som kross. Ryggsida har kross der armane har liljeforma avslutting og krossmidten er omgitt av stor ring. Produsent: Marit Anny’s Vevstogo. Høgde 118/101 cm, vidde 69 cm.<br />
<br />
''Messeskjorter''<br />
<br\><br />
To messeskjorter.<br />
<br />
=== {{Lukket|Lysstell}} ===<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
<br />
=== Klokker ===<br />
Mellomalderklokka som står sørvest i skipet er 87 cm i diameter og 100/72 høg. Innskrift SANCTVS LAVRENCIVS.<br />
<br />
Klokkene som er i bruk no, heng i støpulen mellom dei to kyrkjene på Borgund (sjå under Borgund stavkyrkje). <br />
<br />
=== Orgel og andre instrument ===<br />
==== Orgel ====<br />
Orgel frå Aug. Nielsen, Christiania. Fasaden er tredelt med tre spisboga felt som formar triumfbogemotiv. Felta er fylte med metallpiper. Kvart felt er rett avslutta oppe, og krynt med gotiserande dekorelement. Felta er skilde med stolpar som endar som fialar. <br />
<br />
Orgelet har følgjande disposisjon fordelt på ein manual og pedal: Principal 8’, Gamba 8’, Gedact 8’, Octave 4’, Flöte 4’, Subbas 16’.<br />
<br />
''Piano''– Schimmel<br />
<br />
=== Bøker ===<br />
Alterbok, Chr. 1826 <br />
<br\><br />
Kollekter og tekster, Kra. 1887<br />
<br\><br />
Bibel, Kbh 1802 <br />
<br\><br />
Landstads salmebok, Bergen 1874. Skinninnbunden med spenner<br />
<br\><br />
+ diverse liturgiske bøker frå 1900-talet<br />
<br />
=== Møblar ===<br />
To par stolar til bruk i koret.<br />
<br />
a) To stolar av eik med krumma forbein og bakbein som over sargen er sveifa og går over i toppstykke. Høgt, hjarteforma gjennomskore ryggbrett. Bladornament med utgangspunkt i portalornamentikken frå stavkyrkjene. Setene er stoppa og trekte med grønfarga skinn. I skinnet er det prega eit dyr i portalornamentikk.<br />
<br />
b)To nyare karmstolar i lyst lauvtre med enkel akantusskurd på rygg og armlener. Forbeina har løveføter. H-kryss. Sete og rygg stoppa og trekt med skinn.<br />
<br />
=== Offerutstyr ===<br />
To standard kollekthovar med ring og motstilte handtak av tre. Grøn pose, brunt skinn om ringen.<br />
<br />
=== Blomstervasar ===<br />
a) To blomstervasar i sølv med begerforma korpus under vid, traktforma og tiflika hals. Tisida flat fot på standkant. På den eine er følgjande innskrift med versalar: TIL BORGUND KYRKJE FRÅ KYRKJELAGET I BORGUND. MÅLING AV KYRKJA INNI OG UTANPÅ TVO STOLAR NUMMERTAVLOR GARDINOR EIN OMN ER GJEVE TIL KYRKJA AV ”KYRKJELAGET” 1933. På standkant GUNNAR FJELD med versalar og stempel på foten: 830 S, kalk i oval og A. Innskrift på den andre med gotisk fraktur øvst på korpus: Gåve frå Håkon A. Eraker 20-8-1968. Stempel 830 S, kalk i oval, 858 og A. Begge er 27 cm høge og 15, 8 cm vide oppe. <br />
<br />
b) To blomstervasar med avrunda firkanta grunnform, svakt pæreforma korpus og låg fot. Innskrift på korpus med versalar: Gåve til Borgund kyrkje frå Anna Tufte 1989. Stempel 830 S, kalk i oval og B. Høgde 22 cm, største vidde fot 8,5 cm.<br />
<br />
=== Diverse ===<br />
Støypejarnsomn, merkt BJØRN.<br />
<br />
== Kyrkjegard ==<br />
Kyrkjegarden ligg nærare knytt til den gamle kyrkja, sjå under Borgund stavkyrkje.<br />
<br />
''Bygningar knytte til kyrkjegarden''<br />
<br\><br />
På sørsida framfor inngangen til kyrkja vart det i 1975 oppført eit bårerom med toalett inntil det stigande terrenget. Huset, som er teikna av arkitektane T.K. og H.J. Hansteen, har fløydør til bårerom og dør til toalett på nordsida. Veggene er kledde med naturstein og saltaket er tekt med torv.<br />
<br />
= Kjelder =<br />
== Utrykte kjelder ==<br />
Bendixenes manus: Kirkerne i Nordre Bergenhus Amt. Ca 1900<br />
<br\><br />
Synfaringar og rekneskapar frå Statsarkivet i Bergen<br />
<br />
== Trykte kjelder ==<br />
Heiberg, G. F., ''Sogns Kirker i Fortid og Nutid'', serprent av Tidsskrift for Historielaget for Sogn 1970 nr. 23, s 29 f, Leikanger 1970<br />
<br />
= Bilete =<br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Bygningen"><br />
Fil:Borgund kyrkje sett frå nordvest 1, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje sett frå nordvest 1, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje sett frå nordvest, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje sett frå nordvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje sett frå sørvest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, austfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, fundament i aust, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, fundament i aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, fundament, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, fundament, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, inngangspartiet sett frå sør, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, inngangspartiet sett frå sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, kor- og apsideopning, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, kor- og apsideopning, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, korpartiet sett frå sør, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, korpartiet sett frå sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, mellom skipets omgang og sakristiet, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, mellom skipets omgang og sakristiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, sørfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, takkonstruksjonen sett mot vest, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, takkonstruksjonen sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, takryttaren sett frå sør, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, takryttaren sett frå sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, vestfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, vestinngangen sett innafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, vestinngangen sett utafrå, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, vindauge i nordre midtromsvegg, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, vindauge i nordre midtromsvegg, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, vindauge i nordveggen i skip og kor, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, vindauge i nordveggen i skip og kor, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, vindauge vest i nordre omgang, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, vindauge vest i nordre omgang, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Borgund kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, altarpartiet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, intereiør mot sørvest i skipet, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, intereiør mot sørvest i skipet, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, interiør mot aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, interiør mot vest, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, interiør under galleriet mot nord, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, interiør under galleriet mot nord, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, interiør under galleriet mot sør, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, interiør under galleriet mot sør, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, kor- og apsideopning, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, kor- og apsideopning, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, nordre sideskip sett mot vest, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, nordre sideskip sett mot vest, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
Fil:Borgund kyrkje, altar med krusifiks, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, altar med krusifiks, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, altar, forside, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, altar, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, altar, ryggside, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, altar, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, benker, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, benker, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, blomstervase liten, ein av to, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, blomstervase liten, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, blomstervase stor, ein av to, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, blomstervase stor, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, døypefont a, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, døypefont a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, døypefont b, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, døypefont b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, galleri, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, kneleskammel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, kollekthovar, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, kollekthovar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, krusifiks, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, krusifiks, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, krusifiks, detalj, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, krusifiks, detalj, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, mellomalderklokke, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, nummertavle, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, orgelfasade, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, preikestol med oppgang, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, preikestol med oppgang, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, stol a, ein av to, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, stol a, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, stol b 1, ein av to, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, stol b 1, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, stol b 2, ein av to, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, stol b 2, ein av to, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, støypejarnsomn, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, støypejarnsomn, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Bøker"><br />
Fil:Borgund kyrkje, altarbok, oppslag, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, altarbok, oppslag, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, altarbok, ryggside, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, altarbok, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, bibel oppslag b, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, bibel oppslag b, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, bibel oppslag c, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, bibel oppslag c, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, bibel, forside, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, bibel, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, bibel, oppslag a, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, bibel, oppslag a, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, bibel, ryggside, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, bibel, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, kollektar og tekstar, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, kollektar og tekstar, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, salmebok forside, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, salmebok forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, salmebok ryggside, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, salmebok ryggside, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Måleri"><br />
Fil:Borgund kyrkje, måleri Daniel, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, måleri Daniel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, måleri Esaias, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, måleri Esaias, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, måleri Esekiel, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, måleri Esekiel, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, måleri Jeremias, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, måleri Jeremias, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, måleri Johannes, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, måleri Johannes, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, måleri Lukas, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, måleri Lukas, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, måleri Markus, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, måleri Markus, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, måleri Matheus, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, måleri Matheus, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar: Parament"><br />
Fil:Borgund kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, altarduk, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, kristnateppe, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, kristnateppe, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, messehakel fiolett, forside, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, messehakel fiolett, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, messehakel fiolett, ryggside, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, messehakel fiolett, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, messehakel grøn forside, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, messehakel grøn forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, messehakel grøn, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, messehakel kvit, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, messehakel kvit, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, messehakel raud, forside, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg|Borgund kyrkje, messehakel raud, ryggside, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Kyrkjegard"><br />
Fil:Borgund kyrkje, bårehuset sett frå nord, AMH 2009g 020.jpg|Borgund kyrkje, bårehuset sett frå nord, AMH 2009g 020.jpg<br />
Fil:Borgund, bårehuset sett frå aust, AMH 2009.jpg|Borgund, bårehuset sett frå aust, AMH 2009.jpg<br />
Fil:Borgund, kyrkjene, AMH 2009.jpg|Borgund, kyrkjene, AMH 2009.jpg<br />
</gallery><br />
<br />
<br />
----<br />
<references/><br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Borgund sokn]]<br />
[[Kategori:Indre Sogn]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Lærdal kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Lærdal kommune]]<br />
[[Kategori:Sogn og Fjordane fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]<br />
[[Kategori:Publiseringsår 2012]]</div>AnneMartahttps://norgeskirkerno.seriadev.net/w/index.php?title=%C3%98lve_kirke&diff=38337Ølve kirke2013-11-06T09:54:39Z<p>AnneMarta: </p>
<hr />
<div>{{Infobox ka-kirke<br />
| UTM_DESC = 23 UTM sone 33 (EUREF89/WGS84)<br />
| UTM_EAST = 132515<br />
| UTM_NORTH = 6997402<br />
| lat = 59° 59′ 33,43″ N<br />
| lng = 5° 47′ 4,27″ Ø<br />
| kirkeid = 122400501<br />
| kommune = Kvinnherad kommune<br />
| fylke = Hordaland fylke<br />
| spchar = '繅'‽<br />
| fellesråd = Kvinnherad kyrkjelege fellesråd<br />
| latlng = 59.992619,5.784519<br />
| mapscomplete = <display_points>59.992619,5.784519|||File:cross_icon.png</display_points><br />
| sknr = 08070601<br />
| bisp = Bjørgvin bispedømme<br />
| prosti = Sunnhordland<br />
| bygningsgruppe = Kirke etter kirkeloven (§ 17)<br />
| vernestatus = Listeført (etter 1850)<br />
}}<br />
<br />
<br />
''Hans-Emil Lidén''<br />
<br />
==Bakgrunn==<br />
Ølve kirkesogn nevnes i Aslak Bolts jordebok (1432) og i Vincenz Lunges jordebok (1535). Kirken var ifølge Norske jordebøker og regnskaber fra 16.aarhundre, B. I s. 128 viet til Det hellige kors. Gården Presthus som kirken idag ligger på, er antakelig en utskilt del av en større gård og må ha vært prestebol i middelalderen. Det er med andre ord grunn til å tro at Ølve kirke må ha vært sognekirke med egen prest i middelalderen. Kirken kan ha stått på omtrent samme sted som nåværende kirke, selv om stedsnavnet Kirkevågen innerst i Husavågen fikk Oluf Rygh til å antyde muligheten av at kirken opprinnelig kan ha stått der (Rygh b. XI, s. 17). Middelalderkirken† har antakelig vært en stavkirke.<br />
<br />
===1600-tallskirken†===<br />
Etter reformasjonen ble Ølve kirke annekskirke i Kvinnherad prestegjeld. Når middelalderkirken ble avløst av en ny kirke, er usikkert. Kirkeregnskapene som går tilbake til 1659, har ingen opplysninger om kirkebyggeri før den nåværende kirke ble reist i 1861. Altertavlen, skjenket kirken i 1644, en lysekrone, skjenket kirken 1648 og en vindfløy med årstallet 1650 som nå står på sakristitilbyggets gavltopp, kan indikere at en ny kirke ble bygget i 1640-årene, men ifølge Bendixen fantes årstallet 1615 innskåret i en av korveggene (Bendixen 1904 s. 237). Av kirkeregnskapene fremgår at kirken hadde tårn og våpenhus. Den var bygget av tømmer og hadde utvendig kledning som måtte tjærebres med jevne mellomrom. Allerede i 1668 fikk den pannetak. Murmesteren som ble hentet fra Bergen, fikk 15 riksdaler for “2500 tagsteen paa Kirchen och Chorit at oplege”. Av denne formuleringen synes å fremgå at kirken hadde et særskilt korutbygg, men et kart over “Christiansgawes Bergverks Egn” fra 1769 viser kirken som en rektangulær bygning med midttårn over taket og et lite våpenhus på nordre langside.<br />
<br />
Arbeidene i 1668 omfattet også en oppskruing av kirken. En ny svill - 13 alen lang - ble lagt inn på nordsiden. Nytt våpenhus ble bygget, og taket som nevnt omlagt. Pannene ble lagt i kalkmørtel og spikret fast. Kjøler og vindskier ble festet med “Anchere och hagespiger”.<br />
<br />
I 1788 ble kirken på nytt skrudd opp. Taket ble omlagt med nytt sutak, rekter, lekter og panner. Veggene fikk ny bordkledning, vinduene ble reparert og kirken ble ''malt''. Agent Fasmer fikk betalt for 2 ankere olje, og Anders Cold for “1 ½ wog bleghvid, 1 wog Engelsk Erde, sølver Glet, 2 lod Berliner blaa, nok Sølver Glet, nok ½ wog bleghviid”.<br />
<br />
Innvendig hadde kirken en lem med benker på. Gulvet under funten, “mit i Kirchen” og under “Mandfolchstoelene” måtte utbedres i 1665. En ny luke til vinduet ved prekestolen måtte lages i 1673.<br />
<br />
====Inventar====<br />
Av inventar nevnes i 1683 en sølv kalk og disk, innvendig forgylt med “Hans Exellence Hr. Baron Rosenkrantzis waaben paa”. Kalken ble stjålet fra kirken, men en ny kalk ble bekostet av menigheten. Videre en grønn fløyels messehagel, en fin messeserk, en alterbok, to messing lysestaker, en messing lysekrone og to klokker. Dessuten eide kirken et messingbekken til funten og en ny salmebok. I 1723 fantes i tillegg en alterduk. I 1742 ble alterkalken igjen “af tyve Stjaalet af Kirchen Nattetid om Sommeren”.<br />
<br />
1600-tallskirken sto til 1861 da den ble revet. En del av kirketømmeret havnet på gården ''Nesbjørnes'' i Lukksundet hvor bl.a. en del flattelgjet veggtømmer finnes i et fjøs, og syv 6X6 toms loftsbjelker med utviskede sortmalte innskrifter med rød innramming og malte “dukatrekker” finnes i sjøhuset. Her står også en fiskebenspanelt dør som skal stamme fra kirkens sakristi. Sjøhuset er delvis kledd med bredt staffpanel av 1700-talls type som skal stamme fra kirken. Kirkens gamle ''tårnspir'' er idag satt opp over det nåværende sakristitilbyggets nordgavl (se nedenfor). Halvparten av en dør fra den gamle kirken står i den nåværende kirkes sakristigang. Det er en ''labankdør'' satt sammen av fem planker. Øvre labank er opprinnelig. Et enkelt smijernsbeslag uten forsiringer er bevart.<br />
<br />
==Kirken fra 1861==<br />
Ølve kirke var i stamhusets Rosendals eie fra den tid baroniet ble opprettet frem til 1855 da den ble overtatt av kommunen. En ny kirke ble bygget i 1860-61 og innviet 13. oktober 1861. Bendixen (1904) anfører at kirken ble bygget av Jon Kilarhaug mens det i årbok 1962 for Bjørgvin bispedømme sies at den ble bygget av byggmester Kårhus fra Vats i Rogaland på grunnlag av tegninger av slottsarkitekt Linstow (usign. artikkel). Utgangspunktet for kirken kan ha vært Linstows typetegning nr. 2, men koret har fått en polygonal avslutning som Linstows kirketyper ikke har. Utformingen av tårnpartiet, med et smalere tårn over en toetasjes forhall, kan være inspirert av Linstows typetegning nr. 6. Forøvrig er vestportalen, søylene som skiller midtskip og sideskip, samt flere inventarstykkers detaljpreg, tydelig utformet på grunnlag av Linstows tegninger. Antakelig har byggmester Kårhus tegnet kirken med utgangspunkt i Linstows typetegninger, mens selve byggingen kan ha vært overlatt den lokale byggmester Jon Kilarhaug. Tilbygget på korets nordside er fra 1953 da det ble foretatt en større reparasjon og ombygning av kirken under ledelse av arkitekt Torgeir Alsaker.<br />
<br />
===Bygningen===<br />
Ølve kirke ligger like sørvest for gården Presthus, på vestsiden av Husavågen, på en brink ca. 150-200 m fra sjøen. Bygningen er praktisk talt riktig orientert, men ligger litt sydøst-nordvest for geografisk riktig øst-vest akse. Den er en treskipet hallkirke med smalere kor. Koret avsluttes av en inntrukket, tresidet apsis. Kirken har et vesttårn i form av en takrytter over et toetasjes våpenhus. På korets nordside er et sakristi bygget til i rett vinkel mot kirken. Under koret er et bårerom innredet. Langhuset måler 14.5 x 9.6 m, koret med apsis 5.1 x 7.5 m. Kirken har 300 sitteplasser.<br />
<br />
Kirken, som står på en upusset gråsteins grunnmur, er oppført av tømmer som utvendig er kledd med liggende, skarpkantet panel. Taket er tekket med ruteheller som skal være hentet i Sævareid, tårnhjelmen med lappskifer. Innvendig er veggene kledd med stående panel ned til underkant vinduer. Under vindusnivå har kirken brystning av liggende panel som øverst avsluttes av en profilert list.<br />
<br />
Langhuset er delt inn i 5 fag ved hjelp av slanke, balusterformede søyler som korresponderer med enkle upplengjer i sideskipenes langvegger. Nederst går søylene over i firhugne bjelker som danner høye postamenter. Søylene bærer tversgående, synlige strekkbjelker og langsgående bjelker som igjen bærer midtskipets tønnehvelvformede bordhimling. Himlingen er spikret på skråbjelker som går fra de langsgående bjelkene til sperrebindenes hanebjelker. Hanebjelkene er forøvrig støttet av knestokker. Sideskipene har flat himling under strekkbjelkene. Dekorative knekter er satt inn i hjørnene mellom søylene og de vannrette bærebjelkene.<br />
<br />
Koret åpner seg i full bredde mot midtskipet. Det er delt inn i tre fag ved hjelp av upplengjer som er innkledde så de har fått form av pilastre med baser og kapiteler. Upplengjene korresponderer med synlige strekkbjelker under en tønnehvelvformet bordhimling med diameter som tilsvarer apsisbredden. I tillegg er der på hver side et smalt felt mot langveggene som dekkes av flat himling. Apsis har også flat himling.<br />
<br />
====Portaler====<br />
Kirkens hovedinngang er portalen i våpenhuset. Den er innrammet av kraftig utbukede pilastre på høye postamenter. Pilastrene bærer et gesimsstykke med frise og kronlist. Portalen har tofløyet dør med diamanterte speil.<br />
<br />
====Vinduer====<br />
Skipets langvegger har hver tre store, enkle rektangulære vinduer med 2 x 5 ruter. Våpenhusets annenetasje har tre tilsvarende, men mindre vinduer i vestgavlen (2 x 3 ruter), mens skipets vestgavl har to vinduer av samme type som våpenhuset. Korets sørvegg har et stort blyinnfattet, smårutet vindu, mens skipets østgavl har et lite vindu med glassmalerier på hver side av koret. Apsis er uten vinduer.<br />
<br />
====Gulv====<br />
Kirken har nytt tregulv av smale bord. Gulvet i koret ligger to trinn over gulvet i langhuset.<br />
<br />
====Tårn====<br />
Tårnet har opprinnelig hatt små, rundbuede lydglugger på alle fire sider, men sørsidens glugger er nå avblendet. Tårngesimsen er forøvrig fint utformet med en blindbuebord under en tunget list. Tårnhjelmen krones av et spir med kule, hane og kors.<br />
<br />
====Sakristi====<br />
Sakristiet på korets nordside ligger med sin lengdeakse rettvinklet på kirkens kor. Inngang med trapp i vest. På nordgavlen står den eldre kirkens fløystang. Den har kule og en trefliket fløy av jernblikk med gjennombrutte bokstaver W: TH, CBH og årstallet 1650.<br />
<br />
===Interiør===<br />
Døpefont og klokkerstol på korets nordside. Prekestolen sto opprinnelig ved korskillets sørside, men er nå flyttet til hjørnet lengst øst i søndre sideskip. Galleri med orgel i vest.<br />
<br />
====Farger====<br />
Omkring århundreskiftet var både veggene og benkene umalte (Bendixen). Kirken ble malt i 1910. og senest i 1953. Veggpanelet er umalt ned til brystningen som er rødbrun med grønn belistning. Himlingene er hvitmalte. Takbjelkene er eikefarget med forsiktig marmorering. Søylene er gråhvite med marmorering. De har rødbrune vulster og grønne kapiteler.<br />
<br />
Åpningen inn til koret krones av et innskriftsfelt med innskriften "Ver helsa kross vår einaste von" flankert av årstallene 1861 og 1954. Over feltet kors med 6 kuler.<br />
<br />
Kirkebenkene har grønne vanger og ryggbjelker mens setene og ryggenes fyllingsbord er grågrønne. Dørene er blågrønne med speil som er holdt i en lysere nyanse med forsiktig marmorering. Galleri-brystningen har lys beige felt på lys brunrød bakgrunn. Søyler og traleverk staffert i beige, rdbrunt, brunt og grønt. Kirkens gulv er lakkerte.<br />
<br />
====Glassmaleri====<br />
De to vinduene lengst øst i sideskipene har glassmalerier sign. Malvin Neset 1953. Vinduet i søndre sideskip fremstiller to engler som bærer en kirkemodell, mens vinduet i nordre sideskip har en fremstilling av Maria med Jesusbarnet og Josef, alle inrammet av et buefelt.<br />
<br />
====Lys og varme====<br />
Kirken fikk ovner i 1892. Disse ble byttet ut med nye ovner i 1910. Elektrisk lys og oppvarming ble innstallert i 1953.<u></u><br />
<br />
===Inventar===<br />
====Alter====<br />
Kasseformet alter av tre med avfasede hjørner på forsiden. Front og sider trukket med rødt ullklede med frynser nederst.<br />
<br />
====Altertavle====<br />
Stort maleri signert E.F. (Elias Fiigenschoug) pinx. 1646. Bildet fremstiller Oppstandelsen, og er malt etter et stikk av Rubens' kjente maleri i domkirken i Antwerpen. Nederst til venstre er satt inn en mannsskikkelse, delvis avskåret av rammekanten. Skikkelsen er antakelig et portrett av giveren, fogden Christen Hanssen, som ifølge en innskrift nederst på rammen skjenket kirken tavlen i 1644. Hovedfargene er brunt og grått. Karnasjonsfargen er gulbrun. Kristus har blågrå kappe slynget over skulderen. Fanen han holder i hånden har lys rød faneduk, tilsvarende den ene soldatens drakt. Mål, lerret ved rammen: 175 x 236 cm. Maleriet skal være restaurert av en bergensmaler ved navn Campbell ifølge B.E. Bendixen.<br />
<br />
Tavlen er innrammet av en rikt dekorert ramme. Nedre del av rammen har en innskrift med gotiske bokstaver: “Till Guds Ære haver ærlig og velagte Mand Christen Hanssen Fouget üdi Sündhordlen oc hans K. Hüstrü forærit dene Taffle till Kircken. 1644”. Rammesidene er dekorert med pilastre som bærer rammens overdel. De flankeres av smale vinger som er dekorert med stiliserte rosetter og andre flatskurdornamenter. Overdelen er utformet som en gesims med frise, triglyfer, tannsnittlist og fremspringende kronlist. Tavlen krones av et lite, midtstilt portalfelt med flankerende pilastre, vinger, gesims og brutt gavl. Tilsvarende brutte gavler flankerer portalfeltet på hver side. H. altertavle 432 cm br. 248 cm.<br />
<br />
====Alterring====<br />
Form som 2/3 av en sirkel. Håndlist av tre. Dreiede, balusterformede sprosser. Skinntrukket knefall.<br />
<br />
====Døpefont====<br />
Åttekantet, kalkformet døpefont av tre. Fot og kum er likt utformet, bortsett fra at kummen har en bord av kryssende buer mens foten har en rombebord. Høyt skaft med åtte frittstående balustre rundt selve skaftet. Fot og kum er staffert i rødt, brunt, beige og grønt med marmorering. Skaftet er grønt. Over døpefonten svever en due av tre.<br />
<br />
====Korskille====<br />
Korskillet er formet som en lav brystning som danner postament for de to søylene på hver side av koråpningen som bærer koråpningens innskriftsfelt.<br />
<br />
====Prekestol====<br />
Åttekantet prekestol med traktformet, kannelert bunn. Stolen bæres av en tynn stang med kule øverst. Storfelt med to like store, kvadratiske fyllinger. Over storfeltet profilert list og bord av kryssende buer av samme form som på døpefonten. Under storfeltet en profilert list som ender i tunget bord. Hjørnene mellom prekestolsidene er dekorert med frittstående, dreiede, balusterformede søyler. Håndlist og lesepult trukket med rød fløyel. Prekestolen er staffert i beige og grønt med blekt mønjerøde lister.<br />
<br />
''Lesepult''. Umalt furu. Ny. To ben, skråstilt lesebrett.<br />
<br />
====Benker====<br />
Rygg med fyllinger av stående panel. Sveifede vanger. Lukket klokkerbenk i koret. Klokkerbenken har enkel brystning. Farger: grønn, rødbrun, lys beige.<br />
<br />
====Galleri====<br />
Vestgalleriet har et fremskutt midtparti av samme bredde som midtskipet. Det bæres av fire balusterformede søyler. Galleribrystningens nedre del er lukket og oppdelt i rektangulære felt ved hjelp av pålagte plater. Disse skilles av smalere felt med kors kronet av en stjerne og med tre kuler ved foten. Brystningens øvre del har traleverk med balusterformede traler og håndlist.<br />
<br />
====Orgel====<br />
Kirkens orgel ble bygget av A. Landrog orgelfabrikk, Haugesund i 1914. Det har 9 stemmer og en transmisjonstemme fordelt på to manualer og pedal. Pneumatisk traktur. Orgelet sto opprinnelig i Kvinnherad kirke, men ble flyttet til Ølve kirke i 1955. I 1969 måtte det repareres på grunn av svære tørkeskader. Orgelfronten er tredelt og krones av en buesegmentformet gavl som bæres av fire joniske søyler. Feltene mellom søylene opptas av orgelpiper i full høyde. Orgelfronten er staffert som resten av kirken i grønt, rødbrunt, brunt, gult og sort.<br />
<br />
===={{Lukket|Rituelle kar}}====<br />
Teksten under avsnittet Rituelle kar vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
===={{Lukket|Lysstell}}====<br />
Teksten under avsnittet Lysstell vert berre vist for innlogga brukarar.<br />
====Klokker====<br />
a) Middelalder. Slank med bikubeformet korpus. Utladende slagring hvis underside er vannrett. Flat kroneplate med seks bøyler og midtbue. To ribber markerer overgangen mellom korpus og slagring. Diam. slagring 42 cm. H. overkant kroneplate 40 cm. St. h. 50 cm.<br />
<br />
b) 1824. Hals og øvre del av korpus er tilnærmet sylinderformet med markert knekk mot hue og kroneplate. Høy slagring profilert med en rekke ribber. Slagringens underside skråner oppover innad. Flat kroneplate. Seks bøyler og midtbue. På korpus innskrift: “STØBT I BERGEN AF M K S - - - (hull i godset) - BERG 1824. (Bendixen (1904) oppgir at klokkestøperen het M.K. Skjøberg). Diam. slagring 69 cm. H. overkant kroneplate 52 cm. St. h. 66 cm.<br />
<br />
c) Nyere klokke. På halsen “O. Olsen & Sønn klokkestøperi. Nauen pr. Tønsberg”. På korpus “Ølve kyrkje 1954. Gåva frå bygdefolket”. På den andre siden relieff av oppslått bibel og under: “Kjerleik”. Diam. munningsrand 74 cm.<br />
<br />
====Bøker====<br />
a) Kingos salmebok 1699. Skinnbind med spenner. På permens innside: “Tilhørende Ølve Kirke, Bekostet paa nye inbunden af Kirkeeieren 1825. Hertzberg”.<br />
<br />
b) Bibel. København 1738. Det kgl. Waysenhuuses Bogtrykkeri. Trykt af Gottmann Friedrich Kisel. Skinnbind med spenner. På prekestolen.<br />
<br />
c) D. Caspari Erasmi Brochmands Huus-Postill. København 1760. Trykt af Gottmann Friedrich Kisel udi Det kgl. Waysenhuuses Bogtrykkeri. Skinnbind med spenner. På innsiden av permen: “Tilhører Quindherreds Præstegjelds Ølve Kirke, Rosendal 1828. Hertzberg.”<br />
<br />
====Nummertavler====<br />
Nummertavler på sideskipenes østvegger. Enkle, med profilerte rammer som danner spissgavl over tavlen. Staffert i brungult, rødbrunt og grønt.<br />
<br />
====Møbler====<br />
To brudestoler. Barokk type, men nyere. Høyryggede med skinn seter og rygger.<br />
<br />
Bord. Eik. umalt. Riflet sarg med stjerneornamenter. Bordet bæres av to åttekantede, midtstilte ben i form av kannelerte søyleskaft med profilerte baser på felles fotstykke. I koret.<br />
<br />
Piano mrk. Jacob Knudsen.<br />
<br />
===Kirkegård og gravminner===<br />
Kirkegården rundt kirken er inngjerdet av steingard. En ny utvidelse mot vest er ikke tatt i bruk (1997). Ingen eldre gravminner bortsett fra et enkelt støpejerns kors. Et klebersteins gravminne av hjulkorstypen (kopi av en middelaldersk type) fra 1934 står i området nord for koret.<br />
<br />
==Kilder==<br />
===Utrykte kilder===<br />
# ''Riksarkivet''. Rentekammeret, kirkeregnskaper, Bergens stift, pk. 46 – 48.<br />
# ''Statsarkivet i Bergen''. Stiftamtmannen, boks 1733, Kirkestolebok, l.nr. 120 b, 1683 – 1855.<br />
===Trykte kilder===<br />
# ''Aslak bolts jordebog'', udg. Av P.A. Munch Chra. 1852.<br />
# ''Norske Regnskaber og Jordebøger fra det 16de Aarhundrede,'' 1. bind (1514-1521), udg. Av H.J. Huitfeldt-Kaas, Kra. 1887.<br />
# B.E. Bendixen, Kirkerne i Søndre Bergenhus amt, Bergen 1904.<br />
# O. Rygh, ''Norske Gaardnavne, b. XI, Søndre Bergenhus amt'', bearbeidet av Magnus Olsen, Kra. 1910.<br />
# Bjørgvin, årbok for Bjørgvin bispedømme 1962, Bergen 1963.<br />
# Stein Johannes Kolnes'', Norsk orgelregister 1328 – 1992'', Førdesfjorden 1993.<br />
<br />
==Bilder==<br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Eksteriør"><br />
Fil:Ølve kyrkje Fasade 1.jpg|<br />
Fil:Ølve kyrkje Fasade 2.jpg|<br />
<br />
Fil:Ølve kyrkje Fasade 5.jpg|<br />
Fil:Ølve kyrkje Hovedinngang.jpg|Hovedinngang<br />
</gallery><br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Interiør"><br />
Fil:Ølve kyrkje Kirkerom bakre 1.jpg|Kirkerom bakre <br />
Fil:Ølve kyrkje Kirkerom fremre.jpg|Kirkerom fremre<br />
Fil:Ølve kyrkje Alterparti.jpg|Alterparti<br />
Fil:Ølve kyrkje Vindu 1.jpg|Vindu 1<br />
Fil:Ølve kyrkje Vindu 2.jpg|Vindu 2<br />
</gallery><br />
<gallery widths="100px" heights="100px" perrow="6" caption="Inventar"><br />
<br />
Fil:Ølve kyrkje Altertavle.jpg|Altertavle<br />
Fil:Ølve kyrkje Døpefont 1.jpg|Døpefont <br />
Fil:Ølve kyrkje Prekestol 2.jpg|Prekestol <br />
<br />
Fil:Ølve kyrkje Orgel 2.jpg|Orgel <br />
<br />
</gallery><br />
<br />
[[Kategori:Kyrkjer/kirker]]<br />
[[Kategori:Ølve sokn]]<br />
[[Kategori:Kvinnherad prestegjeld]]<br />
[[Kategori:Sunnhordland]]<br />
[[Kategori:Bjørgvin bispedømme]]<br />
[[Kategori:Kvinnherad kyrkjelege fellesråd]]<br />
[[Kategori:Kvinnherad kommune]]<br />
[[Kategori:Hordaland fylke]]<br />
[[Kategori:KL (§ 17)]]<br />
[[Kategori:Listeført (etter 1850)]]<br />
[[Kategori:Etter 1850]]<br />
[[Kategori:Tre]]<br />
[[Kategori:Langplan]]</div>AnneMarta